Burada İsveç'te seçimlerin nasıl yapıldığını ve kimlerin oy kullanabileceğini öğrenirsiniz. Ayrıca siyasi partiler ve riksdagen'de (parlamento) nasıl sandalye kazandıkları hakkında da okursunuz.
İsveç'te seçimler
Partiler, İsveç'in nasıl yönetilmesi gerektiği konusunda farklı görüşlere sahiptir. Bütün partiler halkın kendilerine oy vermesini ister. Her partinin adayları vardır. Bir aday, kendi partisi adına seçime giren kişidir. Partiler adaylarını riksdagen'e, region'lara (bölgeler), kommun'lara (belediyeler) ve Avrupa Parlamentosu'na (AB'nin parlamentosu) sokmak ister.
Riksdagen her 4 yılda bir seçilir. Riksdagen seçiminde halk, riksdagen'de kimlerin yer alacağına karar verir. Her 4 yılda bir regionfullmäktige (bölge meclisi) ve kommunfullmäktige (belediye meclisi) de seçilir. Fullmäktige, bir region veya kommun'da karar alan, seçilmiş politikacılardan oluşan bir gruptur. Avrupa Parlamentosu her 5 yılda bir seçilir.
Kimler oy kullanabilir?
Oy hakkı, bir seçimde oy kullanabileceğiniz anlamına gelir. Seçimde en çok hemfikir olduğunuz partiye oy verirsiniz. Oy hakkına sahip olmak için en az 18 yaşında olmanız gerekir. Riksdagen seçiminde ayrıca İsveç vatandaşı olmanız da gerekir.
Kommun ve region seçimlerinde İsveç vatandaşı olmasanız bile oy kullanabilirsiniz. Ama bu durumda seçim gününden önce İsveç'te 3 yıl arka arkaya folkbokförd (nüfusa kayıtlı) olmanız gerekir. Folkbokförd olmak, İsveç'te ikamet eden biri olarak kayıtlı olduğunuz anlamına gelir. Başka bir AB ülkesinin veya Nordik bir ülkenin vatandaşı mısınız? O zaman burada folkbokförd olmanız yeterlidir.
İsveç'te folkbokförd olan AB vatandaşları, Avrupa Parlamentosu seçiminde burada oy kullanabilir. Yani oy hakkının kuralları seçimden seçime değişir.
Halkoylaması
Bazen halk belirli bir konu hakkında oy kullanabilir. Buna halkoylaması denir. Bir halkoylaması tüm İsveç'i, bir region'u veya bir kommun'u ilgilendirebilir. Sonuç danışma niteliğindedir, yani politikacılara bir tavsiyedir. Halkın oyladığı şekilde hareket etmek zorunda değillerdir.
2003 yılında İsveç, avro hakkında bir halkoylaması yaptı. Avro bir para birimidir, yani bir tür paradır. Soru, İsveç'in kron yerine avro kullanıp kullanmayacağıydı. Çoğunluk hayır oyu verdi ve İsveç kronunu korudu.
Nasıl oy kullanırsınız
Seçimden önce, oy hakkı olan herkesin evine bir seçmen kartı gelir. Seçmen kartı, oy vereceğiniz yerin, yani oy verme merkezinizin, nerede olduğunu gösterir. Oy verme merkezi, seçim günü oy kullandığınız yerdir. Bazı yerlerde seçim gününden önce de oy kullanabilirsiniz. Buna erken oy kullanma denir.
Oy pusulası, oy kullanırken kullandığınız kağıttır. Oy verme merkezinde birçok partinin oy pusulası bulunur. Kimse nasıl oy kullandığınızı görmemelidir. Bu yüzden seçiminizi bir paravanın arkasında, bir oy kabininde yaparsınız. Seçimin gizli olmasına oy gizliliği denir.
Siyasi partiler
Siyasi parti, ortak fikirleri olan bir grup insandır. Toplumun belirli bir şekilde yönetilmesini isterler. Parti, çözüm önerileri sunar ve en önemli gördüğü konular için çalışır. Partiler farklı görüşlere sahip olduğundan, seçmenler farklı öneriler arasından seçim yapabilir.
Herkes bir partide aktif olabilir. İsteyen kişi üye olup partinin politikasını etkileyebilir. Ayrıca başkalarıyla bir araya gelip yeni bir parti de kurabilirsiniz.
Bir seçimden önceki döneme seçim kampanyası denir. Bu dönemde partiler seçmenlerin desteğini kazanmaya çalışır. Tartışmalar ve toplantılar düzenler, reklam yapar ve kampanyalar yürütürler. Sık sık sokaklarda ve meydanlarda durup politikalarını anlatırlar.
Nispi temsil sistemi
İsveç'te nispi temsil sistemi uygulanır. Bu, bir partinin aldığı oy oranına göre sandalye kazanması anlamına gelir. Bu sistem riksdagen'de, regionfullmäktige'de ve kommunfullmäktige'de geçerlidir. Böyle bir sandalyeye mandat da denir. Riksdagen'de mandatı olan kişiye milletvekili denir.
Bir örnek: oyların yüzde 20'sini alan bir parti, sandalyelerin de yüzde 20'sini alır. Bu nedenle partiler genellikle iş birliği yapmak zorunda kalır. Birlikte, önerilerini destekleyen bir çoğunluk elde edebilirler. Çoğunluk, yarıdan fazlasının evet oyu vermesi anlamına gelir.
Riksdagen'e girebilmek için bir sınır vardır. Bir partinin tüm oyların en az yüzde 4'ünü alması gerekir. Bu sınıra fyraprocentsspärren (yüzde dört barajı) denir. Amaç, riksdagen'de çok fazla partinin bulunmamasıdır. Böylece kalıcı bir çoğunluk oluşturmak kolaylaşır.
Parlamentodaki partiler
2026 seçimine kadar riksdagen'de 8 parti bulunuyordu. İşte alfabetik sırayla, A'dan Ö'ye: önce Centerpartiet (Merkez Partisi, C), Kristdemokraterna (Hristiyan Demokratlar, KD), Liberalerna (Liberaller, L) ve Miljöpartiet (Çevre Partisi, MP) gelir. Ardından Moderaterna (Ilımlılar Partisi, M), Socialdemokraterna (Sosyal Demokratlar, S), Sverigedemokraterna (İsveç Demokratları, SD) ve Vänsterpartiet (Sol Parti, V) gelir. Parantez içindeki harfler partinin adının kısa biçimidir.
Kommun ve region seçimlerinde genellikle yerel partiler de bulunur. Yerel bir partinin yalnızca kendi kommun'u veya region'u için politikası vardır. Tüm İsveç için bir politikası yoktur.