Bu bölüm İsveç'te refahın nasıl işlediğini gösterir. Bunun nasıl finanse edildiğini ve devletin, bölgelerin ve kommun'ların (belediyeler) neyden sorumlu olduğunu öğrenirsin.
Refah nedir?
İsveç bir refah toplumudur. Burada yaşayan herkesin hem ekonomik hem sosyal açıdan temel bir güvenceye sahip olması gerekir. Herkes sağlık hizmeti ve eğitim alabilmelidir. Hastalanan veya işini kaybeden kişi, geçimini sağlayacak parayı alabilmelidir.
Devlete, bölgelere ve kommun'lara birlikte kamu sektörü denir. İyi bir refah sağlayabilmek için bunların yeterli paraya ihtiyacı vardır. Bu paranın büyük bölümünü vergiler oluşturur. Vergilerle örneğin yollar, okullar ve sağlık hizmetleri için hep birlikte ödeme yaparız.
Vergiler nasıl işler
Hem çalışan insanlar hem de şirketler vergi öder. Bu yüzden daha fazla iş ve daha fazla ticaret, refah için daha fazla para demektir. Özel şirketler de refahın bazı bölümlerini yürütebilir. Yine de para vergilerden gelir.
Bir işte çalışan kişi gelir vergisi öder. Vergi ücretten kesilir ve devlete, bölgeye ve kommun'a gider. Mal ve hizmet satın alan kişi ayrıca moms (katma değer vergisi) da öder.
Çalışanı olan kişi ayrıca işveren primi öder. Bu, ücretin dışında devlete ödenen bir primdir. Devlet bu parayı, diğerlerinin yanı sıra emeklilik ve sağlık sigortası için kullanır.
Devletin ödediği kalemler
Devlet emeklilik maaşlarını, yani yaşlanıp çalışmayı bırakan kişilere verilen parayı öder. Devletten gelen bu emekliliğe genel emeklilik denir. Devlet ayrıca sağlık sigortasını da öder. Kişi çalışamayacak kadar hastaysa bu sigorta hastalık ödeneği verebilir.
Devlet ayrıca ebeveyn sigortasını, işsizlik sigortasını, öğrenim desteğini ve çocuk parasını da öder. Ebeveyn sigortası, kişi çocuğuyla evde kaldığında ebeveyn ödeneği verir. İşsizlik sigortası, işsiz kalan kişiye para verebilir. Öğrenim desteği, örneğin öğrenci kredisi, okuyan kişiye verilen paradır. Aileler çocukları için çocuk parası alır.
Üniversite ve yüksekokullardaki yükseköğrenim ve araştırmalar da devlet tarafından finanse edilir. Yükseköğrenim, lise sonrası eğitim demektir.
Bölgeler ve sağlık hizmetleri
İsveç 21 bölgeye ayrılmıştır. Her bölgenin sakinleri o bölgeye vergi öder. Bölgeler, herkesin sağlık hizmeti alabilmesini sağlamakla yükümlüdür. Hastaneleri ve sağlık merkezlerini işletir ve bunların giderlerini karşılar.
Sağlık hizmetinin büyük bölümü kamu sektörü tarafından, yani bölgelerin kendisi tarafından yürütülür. Daha küçük bir bölümünü ise özel sağlık kuruluşları yürütür. Bu hizmet de vergi parasıyla karşılanır.
Birinci basamak sağlık hizmeti, kişinin genellikle önce başvurduğu hizmettir, örneğin bir sağlık merkezinde. Gebelik izleme merkezleri (hamileler için) ve çocuk sağlığı merkezleri (küçük çocuklar için) de birinci basamak sağlık hizmetine dahildir. Ameliyatlar ve diğer ileri tedaviler hastanelerde yapılır, örneğin acil hastaneler, il hastaneleri ve üniversite hastaneleri. Bölgeler ayrıca psikiyatrik tedavi (ruhsal hastalıklarda), rehabilitasyon (hastalık veya yaralanma sonrası egzersiz) ve diş bakımı da sunar.
Kommun'ların sorumluluğu
Her kommun, kendisine ödenecek verginin ne kadar yüksek olacağına kendisi karar verir. Kommun, paranın nasıl kullanılacağını da seçer. Okullar ve eğitim kommun'un sorumluluğundadır. Günlük yaşamda desteğe ihtiyaç duyan yaşlı ve hasta kişiler de kommun'dan yardım alabilmelidir.
Kommun, çocuk bakımından sorumludur: küçük çocuklar için anaokulu, okul çağındaki çocuklar için ise okul öncesi ve sonrasına yönelik bir etkinlik merkezi. Temel eğitim 6 ile 16 yaş arasındaki çocuklar içindir ve her kommun'da bulunur. Kommun'ların ayrıca liseleri ve yetişkinler için komvux (yetişkin eğitimi) vardır.
Birçok yaşlı, temizlik, yemek pişirme, çamaşır, alışveriş ve kişisel bakım konusunda yardıma ihtiyaç duyar. Kommun'un yaşlılara sunduğu bu desteğe yaşlı bakımı denir. Yasa, kommun'un bu hizmeti sunmasını zorunlu kılar. Evde bakım ve hizmet sayesinde birçok yaşlı kendi evinde yaşamaya devam edebilir. Evde kalamayanlar için ise yaşlı bakım evleri vardır.
Sosyal hizmetler
Her kommun'un bir sosyal hizmet birimi vardır. Bu birim, ihtiyacı olan insanlara destek ve koruma sağlamakla yükümlüdür. Örneğin danışmanlık, bakım, tedavi, hizmet, para veya başka türde yardım alınabilir.
Sosyal hizmetler, yeterli parası olmayan ailelere yardımcı olabilir. Evsizlere, yani konutu olmayan kişilere de yardımcı olabilir. Alkol veya uyuşturucu gibi madde bağımlılığı durumunda da destek vardır. Tehdit veya şiddete maruz kalan kişiler için de aynı şey geçerlidir. Bu, örneğin yakın ilişkilerde şiddet olabilir (bir partnerden veya aile üyesinden gelen).
Engelli kişiler de sosyal hizmetlerden destek alabilir. Engellilik, görmede, duymada, hareket etmede veya öğrenmede güçlük çekmek anlamına gelebilir. Ayrıca çalışmaya veya okumaya başlamak için danışmanlık ve yardım da alınabilir.
Kim ne yapar?
Refahın sorumluluğu böylece devlet, bölgeler ve kommun'lar arasında paylaşılmıştır. Devlet örneğin emeklilik maaşlarını ve çocuk parasını öder. Bölgeler sağlık hizmetlerinden sorumludur. Kommun'lar ise diğerlerinin yanı sıra okulları, yaşlı bakımını ve sosyal hizmetleri yürütür. Amaç, herkesin yaşına ve yaşam durumuna bakılmaksızın kendini güvende hissetmesidir.