Rozdział dotyczy praw obowiązujących w Szwecji oraz tego, jak działają policja, prokuratura i sądy.
Ustawy zasadnicze
Ustawa zasadnicza jest szczególnie trudna do zmiany. W Szwecji obowiązują 4 ustawy zasadnicze. Nazywają się regeringsformen (Akt o formie rządu), tryckfrihetsförordningen (ustawa o wolności prasy), yttrandefrihetsgrundlagen (ustawa o wolności wypowiedzi) i successionsordningen (akt o następstwie tronu).
Zgodnie z regeringsformen cała władza publiczna pochodzi od narodu. Riksdagen (parlament) decyduje o ustawach, a regeringen (rząd) rządzi krajem. Regeringsformen chroni też podstawowe wolności i prawa obywateli. Władza publiczna ma być sprawowana tak, aby szanowana była równa wartość, wolność i godność wszystkich ludzi.
Kolejne ustawy zasadnicze
Tryckfrihetsförordningen sprawia, że każdy może swobodnie wydawać książki i gazety. Yttrandefrihetsgrundlagen chroni wolność mówienia tego, co się myśli, na przykład w radiu i telewizji. Osoba mieszkająca w Szwecji może też wstępować do stowarzyszeń, zakładać nowe stowarzyszenia i demonstrować.
Ale wolność wypowiedzi ma swoje granice. Przestępstwem jest zniesławienie, czyli rozpowszechnianie informacji, które mogą sprawić, że inni spojrzą na kogoś z pogardą. Zakazane są też hets mot folkgrupp (groźby lub pogarda wobec grupy) oraz przestępstwa z nienawiści. Nie wolno też rozpowszechniać tajemnic dotyczących obrony, ponieważ mogłoby to zaszkodzić bezpieczeństwu Szwecji.
Ostatnia ustawa zasadnicza nazywa się successionsordningen. Określa ona, kto zostanie kolejnym królem lub królową.
Prawo powszechnego dostępu do przyrody
Prawo do swobodnego poruszania się w przyrodzie nazywa się allemansrätten (prawem powszechnego dostępu do przyrody). Jest ono bardzo stare i chronione w regeringsformen. Prawo to obowiązuje także na terenie należącym do kogoś innego. Możesz zbierać jagody, grzyby i kwiaty, a także chodzić, jeździć na rowerze, pływać kajakiem, rozbijać namiot i rozpalać ogień.
Ale przyroda nie może być niszczona, a właściciel terenu nie powinien być niepokojony. Nie chodź po polach uprawnych rolnika ani po cudzych ogrodach i nie zaśmiecaj. Niektóre rzadkie rośliny są chronione prawem i tych nie wolno zrywać.
Wymiar sprawiedliwości
Wymiar sprawiedliwości to nazwa urzędów, które zajmują się prawem i sprawiedliwością. Policja pracuje na rzecz zapobiegania przestępstwom i ich wykrywania. Prokurator z Åklagarmyndigheten (Prokuratury) decyduje, czy podejrzany zostanie postawiony przed sądem.
Sąd analizuje dowody, a następnie może orzec karę. Może to być na przykład więzienie albo grzywna (pieniądze, które trzeba zapłacić). Sąd może też uniewinnić, a wtedy dana osoba nie zostaje skazana.
Brottsoffermyndigheten (Urząd ds. Ofiar Przestępstw) wspiera osoby dotknięte przestępstwem. Kriminalvården (Służba Więzienna) zarządza więzieniami. Dba też o to, żeby skazany odbył, czyli wykonał, swoją karę.
Pewność prawa i sądy
Prawo powinno obowiązywać jednakowo wszystkich, a każdy powinien mieć prawo do sprawiedliwego procesu: to jest właśnie pewność prawa. Dowody muszą być dokładnie zbadane, zanim ktoś zostanie skazany. Sądy są niezależne i ani regeringen, ani riksdagen nie mogą decydować, jak mają orzekać. Jeśli ktoś uważa, że wyrok jest niesprawiedliwy, może się odwołać do sądu wyższej instancji.
Każdy jest uznawany za niewinnego, dopóki sąd nie skaże go za popełnienie przestępstwa. Sądy rozstrzygają też spory, na przykład gdy rodzice nie zgadzają się co do opieki nad dziećmi, czyli odpowiedzialności za dzieci. Takie sprawy nazywane są sprawami cywilnymi.
Sądy działają na 3 poziomach. Zarówno sprawy karne, jak i sprawy cywilne są rozpatrywane najpierw w sądzie rejonowym. Sprawy, od których wniesiono odwołanie, trafiają dalej do sądu apelacyjnego. Na samej górze znajduje się Högsta domstolen (HD, Sąd Najwyższy), który zajmuje się tylko niektórymi ważnymi sprawami.
Policja i śledztwo
Obywatele Szwecji otrzymują swój paszport i krajowy dowód osobisty na policji. Jeśli ktoś chce zorganizować demonstrację, to policja wydaje na to pozwolenie.
Śledztwo w sprawie przestępstwa ma kilka etapów. Najpierw osoba poszkodowana składa zawiadomienie na policji. Następnie policja prowadzi przesłuchania, czyli zadaje pytania o to, co się wydarzyło. Podczas postępowania przygotowawczego policja szuka dowodów i przesłuchuje świadków.
Policja może zatrzymać, czyli ująć, osobę, którą mocno podejrzewa. Decyzję o aresztowaniu podejmuje następnie prokurator. Aresztowanie oznacza, że osoba jest przetrzymywana, najdłużej przez 72 godziny. Jeśli pojawią się nowe dowody, sąd może zdecydować o tymczasowym aresztowaniu. Tymczasowe aresztowanie oznacza, że osoba jest przetrzymywana przez dłuższy czas.
Proces i kara
Gdy śledztwo jest zakończone, prokurator decyduje, czy sprawa trafi do sądu. To prokurator musi udowodnić, że oskarżony, czyli osoba obwiniana, jest winny. Oskarżony może skorzystać z pomocy adwokata, który może sprzeciwiać się prokuratorowi i przedstawiać inne dowody. Po wysłuchaniu obu stron sędzia decyduje, czy oskarżony zostanie skazany, czy uniewinniony.
Ławnicy uczestniczą w orzekaniu w sądzie rejonowym. Ławnik reprezentuje społeczeństwo i zapewnia przejrzystość, czyli pozwala zwykłym ludziom widzieć, jak pracuje sąd. Ławnicy są wybierani przez kommunfullmäktige (radę gminy), na podstawie propozycji partii politycznych.
Co do zasady można zostać skazanym za przestępstwo od 15 roku życia, a granica ta nazywana jest wiekiem odpowiedzialności karnej. Od 10 września 2026 roku 14-latek może zostać skazany, jeśli najniższa kara wynosi co najmniej 4 lata więzienia. Jeśli przestępstwo popełni młodsze dziecko, o tym, co dalej, decyduje socialtjänsten (opieka społeczna). Osoba skazana za przestępstwo trafia do rejestru karnego. Rejestr ten może później być przeszkodą przy ubieganiu się o pracę, prawo jazdy lub obywatelstwo.