Tutaj przeczytasz o prawach człowieka i o tym, jak Szwecja chroni kobiety, dzieci i mniejszości przed przemocą i dyskryminacją.
Prawa dla wszystkich
Idea leżąca u podstaw praw człowieka jest prosta: wszyscy ludzie mają takie same prawa. Zgodnie z ustawą zasadniczą regeringsformen (Aktem o formie rządu) instytucje publiczne, na przykład państwo i gminy, mają działać na rzecz równości i przeciwko dyskryminacji. Dyskryminować oznacza traktować kogoś gorzej niż innych.
Po drugiej wojnie światowej, w 1945 roku, 51 państw założyło Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ). W 1948 roku powstała Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ, zawierająca 30 zasad zwanych artykułami. Zgodnie z nią wszyscy rodzą się wolni i mają taką samą wartość i takie same prawa.
Każdy ma prawo żyć bez przemocy, mówić, co myśli, i wybrać swoją religię albo żadną. Każdy ma też prawo do pracy, odpoczynku, urlopu i szkoły. Osoba, której życiu zagraża niebezpieczeństwo, ma prawo uciec i szukać azylu, czyli ochrony, za granicą. Nikt nie może być dyskryminowany ze względu na płeć czy kolor skóry. Każdy ma prawo do obywatelstwa jakiegoś kraju i nikt nie może stracić swojego obywatelstwa bez ważnego powodu określonego w prawie.
Równość płci
W Szwecji równość płci oznacza, że kobiety i mężczyźni mają takie same prawa i obowiązki. Powinni też mieć taką samą siłę wpływania na społeczeństwo i na własne życie.
Celem jest taka sama liczba polityczek i polityków. Dlatego partie są zachęcane do umieszczania na swoich listach wyborczych zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Dzięki zasiłkowi rodzicielskiemu, czyli pieniądzom wypłacanym podczas urlopu, zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogą zostać w domu z małymi dziećmi. Państwo chce, żeby rodzice dzielili się tym urlopem.
Przemoc, honor i kupowanie seksu
Przemoc w bliskich relacjach, na przykład ze strony członka rodziny, jest przestępstwem. Zgodnie z samtyckeslagen (ustawą o zgodzie) trzeba mieć pewność, że druga osoba chce współżycia, nawet w małżeństwie.
Prawo szwedzkie zakazuje też przemocy i ucisku związanych z honorem. Przy takiej przemocy rodzina lub grupa próbuje kontrolować, jak żyją jej członkowie. Osoba, która łamie zasady rodziny, może spotkać się z przemocą, groźbami albo przymusem zawarcia małżeństwa. Ofiarami mogą być kobiety i dziewczęta, ale także mężczyźni, chłopcy i osoby hbtqi (LGBTQI), na przykład homoseksualne. Nikt poniżej 18 roku życia nie może zawrzeć małżeństwa, ponieważ małżeństwa dzieci są zakazane.
Jämställdhetsmyndigheten (Urząd ds. Równości Płci) odpowiada za pracę przeciwko przemocy i uciskowi związanym z honorem w całym kraju. Zakazany jest zakup usług seksualnych, ale sprzedająca lub sprzedający nie podlega karze.
Konwencja o prawach dziecka
Porozumienie ONZ w sprawie praw dziecka nazywa się barnkonventionen (Konwencją o prawach dziecka). W 2020 roku stała się ona szwedzkim prawem. Państwo ma w ostateczności dbać o to, żeby wszystkie ustawy były z nią zgodne. Również sądy, urzędy, regiony i gminy mają jej przestrzegać.
Dzieci powinny móc wyrazić swoje zdanie, zanim politycy i urzędy zdecydują o czymś, co ich dotyczy. Przy rozwodzie, gdy rodzice nie zgadzają się co do tego, z kim ma mieszkać dziecko, sąd powinien wysłuchać dziecka. Kiedy gmina buduje szkoły, mieszkania lub place zabaw, musi brać pod uwagę dobro dziecka. Rodzice odpowiadają za wychowanie i rozwój dziecka, a społeczeństwo ma ich wspierać.
Żadnej przemocy wobec dzieci
Zarówno barnkonventionen, jak i prawo szwedzkie zakazują wszelkiej przemocy wobec dzieci. To przestępstwo, za które grozi więzienie. Przemoc ta może obejmować pobicie, wykorzystywanie seksualne, przemoc psychiczną lub okaleczanie żeńskich narządów płciowych (uszkadzanie narządów płciowych dziewcząt).
Zakaz dotyczy wszystkich, wszędzie, także w domu. W 1979 roku Szwecja jako pierwszy kraj na świecie zakazała kar cielesnych, czyli bicia dzieci. Zakaz ten nazywa się agaförbudet (zakazem kar cielesnych).
Mniejszości i lud rdzenny
Szwecja ma 5 mniejszości narodowych: Żydów, Romów, Saamów, Finów szwedzkich i Tornedalczyków. Mieszkają tu od bardzo dawna i zostali uznani w 2000 roku. Ich języki to jidysz, romani chib, saamski, fiński i meänkieli. Mniejszości mogą rozmawiać w swoich językach z urzędami, w przedszkolu i w opiece nad osobami starszymi.
Szwecja uznaje też Saamów za lud rdzenny. Mają oni bardzo dawny związek z obszarem Sápmi, który leży w Szwecji, Norwegii, Finlandii i Rosji. W szwedzkiej części Saamowie mają szczególne prawa do ziemi i zasobów naturalnych. Członkowie sameby (saamskiej wspólnoty hodowców reniferów) mogą zajmować się hodowlą reniferów na niektórych terenach pastwiskowych.
Saamowie wybierają własny parlament, Sametinget (Parlament Saamów). Reprezentuje on Saamów w sprawach języka, kultury i tożsamości. Sametinget udziela porad, a także pełni pewne funkcje urzędu.
Hbtqi i dyskryminacja
Litery w hbtqi (LGBTQI) oznaczają osoby homoseksualne, biseksualne, transpłciowe, queer i interseksualne. Osoby tej samej płci mogą zawierać ze sobą małżeństwo. Homoseksualność przestała być przestępstwem w Szwecji w 1944 roku. Od 2003 roku pary homoseksualne mogą adoptować dzieci, a od 2009 roku mogą brać ślub w Svenska kyrkan (Kościele Szwecji).
Diskrimineringsombudsmannen (DO, Rzecznik ds. Równego Traktowania) to urząd, który kontroluje przestrzeganie diskrimineringslagen (ustawy o przeciwdziałaniu dyskryminacji). Ustawa zakazuje firmom i organizacjom dyskryminowania. Ochrona dotyczy płci, wieku, religii lub innych przekonań, przynależności etnicznej oraz tożsamości płciowej lub ekspresji płciowej. Dotyczy też niepełnosprawności i orientacji seksualnej.
Przestępstwo z nienawiści to przestępstwo popełnione wobec kogoś z powodu przynależności tej osoby do określonej grupy. Kto popełnia przestępstwo z nienawiści, otrzymuje surowszą karę.