Szwecja jest rządzona na 3 poziomach: państwa, regionów i gmin. Dowiesz się tu, kto decyduje na każdym poziomie i czym zajmują się urzędy oraz król.
Różne poziomy i UE
Państwo odpowiada za cały kraj. Regiony i gminy odpowiadają każde za swoją część Szwecji. Na wszystkich 3 poziomach to naród wybiera polityków. Także Unia Europejska (UE) podejmuje decyzje, które wpływają na Szwecję.
Politycy decydują, jakie prawa i przepisy mają obowiązywać. Decydują też o budżecie, czyli o tym, na co mają iść pieniądze. Następnie to urzędy wykonują praktyczną pracę. Urząd to organizacja państwowa, która dba o to, żeby decyzje zostały wprowadzone w życie.
Parlament i rząd
Państwo to coś więcej niż riksdagen (parlament) i regeringen (rząd). Do państwa należą też urzędy i sądy. W sądach sędziowie orzekają zgodnie z prawem. Demokracja w Szwecji jest zarówno przedstawicielska, jak i parlamentarna. Przedstawicielska oznacza, że naród wybiera osoby, które podejmują decyzje w jego imieniu.
W wyborach powszechnych obywatele wybierają 349 posłów (członków) do riksdagen. Posłowie są wybierani na 4 lata. Należą do różnych partii i pochodzą ze wszystkich części Szwecji. Riksdagen uchwala ustawy, czyli decyduje, jakie prawa obowiązują w Szwecji. Decyduje też o budżecie państwa.
Riksdagen wybiera ponadto premiera. To osoba, która ma kierować regeringen. To, że riksdagen wybiera premiera, jest częścią tego, co nazywa się parlamentaryzmem. Premier następnie tworzy regeringen i sam wybiera swoich ministrów.
Budżet i opozycja
Jesienią każdego roku regeringen przedstawia riksdagen budgetpropositionen, czyli projekt ustawy budżetowej. Proposition (projekt ustawy rządowej) to wniosek, który regeringen kieruje do riksdagen. W projekcie zapisane jest, ile pieniędzy państwo ma otrzymać i wydać. W budżecie widać politykę regeringen i to, na co chce ona przeznaczyć najwięcej środków.
Nie wszystkie partie popierają regeringen. Te, które go nie popierają, są w opozycji. Opozycja ma kontrolować regeringen, czyli dokładnie sprawdzać, co on robi. Ma też pokazywać, jaką politykę sama chciałaby prowadzić. Zanim riksdagen zagłosuje nad projektem, odbywa się debata, w której biorą udział zarówno partie regeringen, jak i opozycja.
Urzędy
Szwecja ma kilkaset urzędów państwowych, za pomocą których regeringen rządzi krajem. Być może znasz Skatteverket (Urząd Skarbowy), Polismyndigheten (Policję), Migrationsverket (Urząd ds. Migracji), Försäkringskassan (Kasę Ubezpieczeń Społecznych) i Arbetsförmedlingen (Urząd Pracy). Försäkringskassan decyduje na przykład o zasiłku rodzicielskim, czyli pieniądzach dla rodziców, którzy są w domu ze swoim dzieckiem.
Urząd musi przestrzegać prawa. Musi też przestrzegać instrukcji regeringen. Niektóre urzędy mają za zadanie kontrolować inne urzędy. Należą do nich Justitieombudsmannen (JO, Rzecznik Praw Obywatelskich) i Justitiekanslern (JK, Kanclerz Sprawiedliwości).
Regiony
Szwecja ma 21 regionów. Mieszkańcy regionu wybierają swoich polityków w wyborach regionalnych. Wybrani politycy spotykają się w regionfullmäktige (radzie regionu) i tam podejmują decyzje. Regionfullmäktige to zgromadzenie pochodzące z wyborów powszechnych, czyli grupa wybrana przez naród.
Najważniejszym zadaniem regionu jest opieka zdrowotna. Regiony zajmują się też transportem publicznym. Transport publiczny to środki komunikacji, z których może korzystać każdy, na przykład autobus, tramwaj i metro. Do zadań regionów należą też länsmuseer, czyli muzea regionalne.
Gminy
Szwecja ma 290 kommuner (gmin). Stolica Sztokholm jest największa, z prawie 1 milionem mieszkańców. Dorotea w Västerbottens län (województwie Västerbotten) jest najmniejsza, z niespełna 3000 mieszkańców. Mieszkańcy każdej kommun wybierają swoich polityków w wyborach gminnych. Decyzje gminy zapadają w kommunfullmäktige (radzie gminy), która również jest zgromadzeniem pochodzącym z wyborów powszechnych.
Większość polityków gminnych to politycy społeczni. Mają zwykłą pracę, a działalność polityczną prowadzą w wolnym czasie. Ponadto gmina ma komisje, czyli grupy odpowiedzialne za poszczególne obszary. Bibliotekami zajmuje się na przykład komisja kultury, a szkołami komisja edukacji. Kommunfullmäktige wybiera osoby, które zasiadają w komisjach.
Wiele codziennych usług pochodzi od gminy. Przykładem jest zaopatrzenie w wodę i kanalizacja, czyli woda w kranie i rury na brudną wodę. Gmina zajmuje się też opieką nad osobami starszymi i opieką nad dziećmi. Inne przykłady to odśnieżanie, utrzymanie parków i edukacja dla dorosłych. To, co postanawia gmina, często widać więc w codziennym życiu bardziej bezpośrednio niż to, co postanawia riksdagen.
Król i ustrój państwowy
Ustrój państwowy oznacza, jaką formę rządów ma dany kraj. Szwecja ma ustrój, który nazywa się monarchią konstytucyjną. Oznacza to, że głową państwa jest monarcha, czyli król lub królowa. Jednak głowa państwa nie decyduje o polityce.
Król jest symbolem całego kraju. Odbywa wizyty państwowe w innych krajach. Kiedy głowy innych państw odwiedzają Szwecję, to król je przyjmuje.
Carl XVI Gustaf jest królem Szwecji. Jego najstarsza córka nazywa się Victoria i jest następczynią tronu. Oznacza to, że jest kolejna w kolejce do zostania głową państwa. Po niej jest jej córka, księżniczka Estelle. Zasady dotyczące tego, kto zostaje monarchą, zawiera successionsordningen (akt o następstwie tronu).