Tutaj przeczytasz o położeniu Szwecji, przyrodzie i ludności, o zasobach naturalnych i o zmianach klimatu.
Położenie, wybrzeże i klimat
Szwecja należy do krajów nordyckich, które leżą w północnej Europie. Do krajów nordyckich należą Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja, która jest największa. Od Treriksröset na północy do Smygehuk na południu jest około 1600 kilometrów. Północna Szwecja sięga Arktyki, na północ od koła podbiegunowego.
Morze Bałtyckie leży przy wschodnim wybrzeżu. Gotlandia i Olandia, dwie największe wyspy kraju, leżą na Bałtyku. Przy zachodnim wybrzeżu znajdują się cieśniny Skagerrak i Kattegat.
Dzięki morzu klimat jest łagodny jak na tak daleką północ. Ciepła woda z Zatoki Meksykańskiej płynie z Prądem Zatokowym i Prądem Północnoatlantyckim w stronę Europy. Morze ogrzewa powietrze, a wiatr niesie to ciepłe powietrze do Szwecji.
Epoka lodowcowa i góry
Około 10 000 lat temu, w epoce lodowcowej, Szwecja leżała pod lodem grubym na kilka kilometrów. Lód stopniał i pozostawił po sobie wiele jezior i archipelagów z tysiącami wysp. Stworzył też niziny, czyli płaską ziemię, na której można uprawiać rośliny.
Wzdłuż granicy z Norwegią ciągną się Góry Skandynawskie, nazywane po prostu górami. W górach jest tak zimno i wietrznie, że nie rosną tam drzewa. Kebnekaise w górach to najwyższy szczyt Szwecji, około 2000 metrów wysokości.
Lasy, jeziora i archipelag
Lasy pokrywają ponad połowę Szwecji. W zimnej północnej części rosną głównie drzewa iglaste, jak świerk i sosna. W łagodniejszej części południowej rośnie więcej drzew liściastych.
Jeziora są wszędzie, a Vänern, Vättern i Mälaren są największe. Największe spośród setek rzek w kraju biorą swój początek w górach na północy.
Wiele wysp blisko wybrzeża tworzy archipelag. Archipelagi znajdują się na północy i na wschodnim wybrzeżu, aż po Småland. Także zachodnie wybrzeże ma archipelag, przy Göteborgu i w Bohuslän. Żaden inny kraj nie ma tylu wysp co Szwecja, około 250 000.
Krainy, prowincje historyczne i województwa
Szwecja ma 3 landsdelar (krainy), a landsdel to bardzo duży obszar. Na południu leży Götaland, w środku Svealand, a na północy Norrland. Norrland jest największy i zajmuje ponad połowę Szwecji.
Jest też 25 landskap (prowincji historycznych). Dawniej landskap miały własne prawa, ale dziś nie mają żadnego znaczenia dla tego, jak rządzony jest kraj. Mimo to wielu ludzi czuje, że należy do swojego landskap. Kraj ma ponadto 21 län (województw) i 290 kommuner (gmin).
Ludność
Szwecja ma prawie 11 milionów mieszkańców, ale nie są oni rozmieszczeni równomiernie. Najwięcej mieszkańców ma południowa Szwecja i wybrzeża. Duże części kraju są słabo zaludnione: mieszka tam niewielu ludzi.
Spośród wszystkich mieszkańców Szwecji około 85 procent mieszka w mieście. Sztokholm, Göteborg i Malmö są większe niż wszystkie inne szwedzkie miasta. Razem z okolicznymi obszarami mają około 4 milionów mieszkańców.
Zasoby naturalne
Szwecja ma pod dostatkiem zasobów naturalnych, na przykład rudę żelaza (kamień zawierający żelazo). W Norrbottens län, między innymi w Kirunie i Malmberget, znajdują się największe kopalnie. Z żelaza produkuje się stal. Kopalnie dają też inne minerały, na przykład miedź, cynk, ołów i złoto. Żelazo i stal od wielu lat są ważną częścią gospodarki.
Jest dużo wody, którą pijemy i której używają rolnictwo i przemysł. Elektrownie na rzekach zamieniają płynącą wodę w prąd, co nazywa się energią wodną. Duża część całej energii elektrycznej w Szwecji pochodzi z energii wodnej. Rolnictwo występuje głównie w południowej Szwecji, ponieważ w zimnej północy trudniej jest uprawiać ziemię.
Szwecja od dawna sprzedaje towary z lasu do wielu części świata. Przykłady to masa papiernicza (celuloza), papier, tektura i drewno budowlane. Niewiele branż w Szwecji jest tak ważnych jak przemysł leśny.
Klimat i zrównoważony rozwój
Klimat zawsze się zmieniał, ale teraz Ziemia ociepla się szybciej niż dawniej. Według naukowców i panelu klimatycznego ONZ wynika to głównie z emisji gazów cieplarnianych powodowanych przez ludzi. Gazy te pochodzą z transportu, przemysłu i rolnictwa. Cieplejszy klimat powoduje topnienie lodu na biegunach, przez co podnosi się poziom morza. Ekstremalna pogoda występuje coraz częściej, na przykład fale upałów, gwałtowne opady i susze.
Dla Szwecji może to oznaczać więcej gwałtownych opadów i powodzi. Cieplejsze lata z większą liczbą fal upałów mogą powodować susze i pożary lasów. Zgodnie z klimatlagen (ustawą klimatyczną) polityka klimatyczna, którą prowadzi regeringen (rząd), ma opierać się na celach klimatycznych wyznaczonych przez riksdagen (parlament). Jednym z celów jest to, aby najpóźniej do 2045 roku emisje nie były większe, niż jest w stanie pochłonąć przyroda. Szwecja i inne państwa współpracują nad rozwojem energii wiatrowej, wodnej i słonecznej.
Zrównoważony rozwój oznacza, że korzystamy z zasobów naturalnych tak, aby także przyszłe pokolenia mogły dobrze żyć. Składa się on z 3 elementów: środowiska, społeczeństwa i gospodarki. Rządy i organizacje międzynarodowe mogą decydować o przepisach ograniczających emisje. Firmy mogą ograniczać emisje, a każdy człowiek może żyć w sposób zrównoważony i angażować się politycznie. Na co dzień można jeździć autobusem lub pociągiem, oszczędzać prąd i ciepło oraz oddawać śmieci do recyklingu.