Tutaj przeczytasz o roli, jaką pełnią media w Szwecji, i o tym, dlaczego powinny być wolne. Dowiesz się też, skąd media mają pieniądze i jak możesz sprawdzać informacje.
Wolne media
Media to na przykład radio, telewizja, film i gazety, ale także internet i media społecznościowe. Dzięki mediom otrzymujemy wiadomości, wiedzę i informacje. To, czego się dowiadujemy, wpływa na nas wszystkich.
Wolne media są częścią demokracji w Szwecji. Każdy może mówić, co myśli, i rozpowszechniać swoje poglądy. Prawo to jest chronione przez 2 ustawy zasadnicze: tryckfrihetsförordningen (ustawę o wolności prasy) i yttrandefrihetsgrundlagen (ustawę o wolności wypowiedzi). Państwo nie może kontrolować tego, co mówią media, i nie ma cenzury. Cenzura oznacza, że państwo kontroluje i blokuje to, co media chcą rozpowszechniać.
Media mają kilka zadań. Informują nas o tym, co się dzieje. W mediach można też debatować, czyli swobodnie dyskutować o sprawach społecznych. Ponadto media dostarczają nam rozrywki.
Kontrolowanie władzy
Ważnym zadaniem dziennikarzy jest kontrolowanie władzy. Kontrolować znaczy dokładnie badać. Sprawdzają oni, co robią politycy i inne wpływowe osoby.
Dziennikarzom pomaga offentlighetsprincipen (zasada jawności). Zasada ta dotyczy allmänna handlingar, czyli różnego rodzaju dokumentów urzędów. Są one jawne. Oznacza to, że może je czytać każdy, nie tylko dziennikarze. Niektóre dokumenty są mimo to tajne i objęte tajemnicą prawną.
Dziennikarz może na przykład poprosić o wgląd w e-maile jakiegoś urzędu. Wtedy dziennikarz może zobaczyć, jak podjęto daną decyzję.
Wsparcie i ochrona źródeł
Powinno istnieć wiele różnych mediów informacyjnych, a nie tylko kilka. Nazywa się to różnorodnością. Dlatego dzienniki i inne media informacyjne mogą otrzymywać pieniądze od państwa.
Każdy może przekazać informację gazecie albo radiu i telewizji. Z reguły nie można zostać za to ukaranym. To prawo nazywa się meddelarfrihet (wolnością informowania mediów). Osoba, która przekazuje informację, jest źródłem. Źródło może pozostać anonimowe, czyli zachować swoje nazwisko w tajemnicy.
Odpowiedzialność za treści
W gazetach oraz w radiu i telewizji jest ansvarig utgivare (wydawca odpowiedzialny prawnie). Osoba ta ponosi, zgodnie z prawem, odpowiedzialność za wszystko, co zostaje opublikowane, czyli podane do publicznej wiadomości. Wydawca ma dbać o to, żeby nic nie naruszało przepisów o zniesławieniu i znieważeniu. Zniesławienie oznacza rozpowszechnianie informacji, które mogą sprawić, że inni spojrzą na daną osobę z pogardą.
Dziennikarze muszą też mieć pewność, że to, co przekazują, jest prawdą. Powinni porównywać informacje z kilkoma źródłami niezależnymi od siebie. Ponadto powinni sprawdzać, czy źródłom można ufać.
Media komercyjne
W Szwecji można wybierać spośród bardzo wielu gazet i czasopism. Niektóre media nazywane są mediami komercyjnymi. Zarabiają pieniądze na reklamie albo na tym, że płacą klienci. Wiele kanałów radiowych i telewizyjnych jest komercyjnych i sprzedaje reklamy firmom. Niektóre kanały telewizyjne można oglądać tylko za opłatą.
Często to prywatne firmy prowadzą media utrzymujące się z reklam. Dotyczy to na przykład dzienników porannych i wieczornych. Niektóre są lokalne, inne dostępne są w całej Szwecji. Część gazet można prenumerować, czyli płacić za ich regularne otrzymywanie. Inne gazety można kupować codziennie bez prenumeraty.
Obecnie większość gazet można też czytać w internecie. Tam wiadomości publikowane są kilka razy dziennie.
Media publiczne
Sveriges Television (SVT, Szwedzka Telewizja Publiczna), Sveriges Radio (SR, Szwedzkie Radio Publiczne) i Utbildningsradion (UR, Radio Edukacyjne) mają szczególne zadanie. Te 3 firmy nazywane są razem mediami publicznymi. Oferta programowa ma być szeroka. Znajdziemy tam wszystko, od wiadomości i sportu po rozrywkę i kulturę.
Ani politycy, ani inne grupy nie mogą sterować tymi firmami. Mają więc być niezależne. Mają też być bezstronne i nie stawać po żadnej stronie. Różne poglądy mają być słyszalne, gdy mówią o sprawach społecznych.
Reklama nie jest dozwolona w ich kanałach. Ich pieniądze pochodzą zamiast tego z opłaty pobieranej razem z podatkiem. Chodzi o to, żeby każdy mógł uzyskać rzetelną informację. Rzetelna oznacza, że opiera się na faktach. Nie powinno mieć znaczenia, w której części kraju się mieszka ani jak bogatym się jest.
Media społecznościowe i krytyczna ocena źródeł
W mediach społecznościowych i w internecie każdy może publikować teksty, zdjęcia i filmy. Nikt nie kontroluje tego w taki sam sposób jak w gazetach, radiu i telewizji.
Książki, gazety, telewizja, radio, strony internetowe i media społecznościowe to przykłady źródeł. Ale część tego, co jest publikowane, jest błędna. Fałszywe informacje mogą w krótkim czasie dotrzeć do wielu osób. Wtedy mogą wpływać na to, co ludzie myślą.
Dlatego potrzebna jest krytyczna ocena źródeł. Oznacza to, że nie wierzysz od razu we wszystko. Zadajesz pytania i sprawdzasz, czy informacja jest prawdziwa. Dotyczy to wszystkiego, co czytasz, widzisz i słyszysz.