Ten rozdział pokazuje, jak działa dobrobyt w Szwecji. Dowiesz się, jak jest finansowany i za co odpowiadają państwo, regiony i kommuner (gminy).
Czym jest dobrobyt?
Szwecja jest państwem dobrobytu. Wszyscy, którzy tu mieszkają, powinni mieć podstawowe bezpieczeństwo, zarówno ekonomiczne, jak i socjalne. Wszyscy powinni mieć dostęp do opieki zdrowotnej i edukacji. Osoba, która zachoruje lub straci pracę, powinna móc otrzymać pieniądze na życie.
Państwo, regiony i kommuny razem nazywa się sektorem publicznym. Aby zapewnić dobry poziom dobrobytu, potrzebują wystarczająco dużo pieniędzy. Duża część tych pieniędzy pochodzi z podatków. Dzięki podatkom wspólnie płacimy na przykład za drogi, szkoły i opiekę zdrowotną.
Jak działają podatki
Podatki płacą zarówno pracujące osoby, jak i firmy. Więcej miejsc pracy i więcej handlu oznacza więc więcej pieniędzy na dobrobyt. Część systemu dobrobytu mogą też prowadzić firmy prywatne. Pieniądze i tak pochodzą z podatków.
Osoba zatrudniona płaci podatek dochodowy. Podatek jest potrącany z pensji i trafia do państwa, regionu i kommun (gminy). Kto kupuje towary i usługi, płaci też moms (podatek od towarów i usług, VAT).
Kto zatrudnia pracowników, płaci dodatkowo składki pracodawcy. To opłata na rzecz państwa, poza pensją. Państwo wykorzystuje te pieniądze między innymi na emerytury i ubezpieczenie chorobowe.
Za to płaci państwo
Państwo płaci za emerytury, czyli pieniądze dla osób, które się starzeją i przestają pracować. Emerytura od państwa nazywa się emeryturą powszechną. Państwo płaci też za ubezpieczenie chorobowe. Może ono dać zasiłek chorobowy, jeśli ktoś jest zbyt chory, by pracować.
Państwo płaci ponadto za ubezpieczenie rodzicielskie, ubezpieczenie od bezrobocia, wsparcie na naukę i zasiłek na dzieci. Ubezpieczenie rodzicielskie daje zasiłek rodzicielski, gdy ktoś zostaje w domu z dzieckiem. Ubezpieczenie od bezrobocia może dać pieniądze osobie, która straci pracę. Wsparcie na naukę, na przykład studiemedel (pomoc finansowa na naukę), to pieniądze dla osób uczących się. Rodziny otrzymują zasiłek na swoje dzieci.
Państwo płaci również za szkolnictwo wyższe i badania naukowe na uniwersytetach i w szkołach wyższych. Szkolnictwo wyższe to nauka po szkole średniej.
Regiony i opieka zdrowotna
Szwecja jest podzielona na 21 regionów. Mieszkańcy każdego regionu płacą podatek na rzecz regionu. Regiony mają dbać o to, żeby wszyscy mieli dostęp do opieki zdrowotnej. Prowadzą szpitale i przychodnie oraz je finansują.
Większość opieki zdrowotnej prowadzi sektor publiczny, czyli same regiony. Mniejszą częścią zajmują się prywatni świadczeniodawcy. Również ta opieka jest finansowana z podatków.
Podstawowa opieka zdrowotna to opieka, do której zgłasza się najpierw, na przykład w przychodni. Do podstawowej opieki zdrowotnej należą też poradnie dla kobiet w ciąży oraz poradnie dla małych dzieci. Operacje i inne zaawansowane leczenie odbywają się w szpitalach, na przykład w szpitalach ratunkowych, szpitalach wojewódzkich i szpitalach uniwersyteckich. Regiony zapewniają też opiekę psychiatryczną (przy chorobach psychicznych), rehabilitację (ćwiczenia po chorobie lub urazie) oraz opiekę stomatologiczną.
Zadania kommun
Każda kommun sama decyduje, jak wysoki będzie podatek na jej rzecz. Kommun wybiera też, jak wykorzystać te pieniądze. Szkoły i edukacja są odpowiedzialnością kommun. Osoby starsze i chore, które potrzebują wsparcia w codziennym życiu, również powinny otrzymać pomoc od kommun.
Kommun odpowiada za opiekę nad dziećmi: przedszkole dla małych dzieci i świetlicę szkolną dla dzieci w wieku szkolnym przed lekcjami i po nich. Szkoła podstawowa jest dla dzieci od 6 do 16 lat i istnieje w każdej kommun. Kommuner prowadzą też szkoły średnie oraz komvux (gminne kształcenie dorosłych) dla osób dorosłych.
Wiele osób starszych potrzebuje pomocy w sprzątaniu, gotowaniu, praniu, robieniu zakupów i higienie osobistej. Wsparcie kommun dla osób starszych nazywa się opieką nad osobami starszymi. Ustawa wymaga, żeby kommun ją zapewniała. Dzięki opiece i usługom w domu wiele starszych osób może w nim zostać. Dla osób, które nie mogą już mieszkać we własnym domu, istnieją domy opieki dla seniorów.
Pomoc społeczna
Każda kommun ma swoją pomoc społeczną. Ma ona zapewniać wsparcie i ochronę osobom, które tego potrzebują. Można na przykład otrzymać poradę, opiekę, świadczenia, usługi, pieniądze lub inną pomoc.
Pomoc społeczna może wspierać rodziny, które mają za mało pieniędzy. Może też pomagać osobom bezdomnym, czyli takim, które nie mają własnego mieszkania. Wsparcie istnieje też przy uzależnieniach, na przykład od alkoholu lub narkotyków. To samo dotyczy osób narażonych na groźby lub przemoc. Może to być na przykład przemoc w bliskich relacjach (ze strony partnera lub kogoś z rodziny).
Osoby z niepełnosprawnością również mogą otrzymać wsparcie z pomocy społecznej. Niepełnosprawność może oznaczać trudności z widzeniem, słyszeniem, poruszaniem się lub uczeniem się. Można też otrzymać poradę i pomoc, żeby zacząć pracować lub się uczyć.
Kto robi co?
Odpowiedzialność za dobrobyt jest więc podzielona między państwo, regiony i kommuner. Państwo płaci na przykład emerytury i zasiłki na dzieci. Regiony odpowiadają za opiekę zdrowotną. Kommuner zajmują się między innymi szkołami, opieką nad osobami starszymi i pomocą społeczną. Celem jest to, żeby wszyscy czuli się bezpiecznie, niezależnie od wieku i sytuacji życiowej.