Cutubkan wuxuu sharraxayaa sida nolosha shaqada ee Iswiidhan u shaqeyso iyo cidda go'aamisa mushaharka. Wuxuu sidoo kale ka hadlayaa canshuurta, a-kassa (sanduuqa caymiska shaqola'aanta), kaydinta lacagta, amaahyada iyo deymaha.
Qaybta dawladda iyo qaybta gaarka loo leeyahay
Suuqa shaqadu wuxuu ka kooban yahay 2 qaybood: offentlig sektor (qaybta dawladda) iyo privat sektor (qaybta gaarka loo leeyahay). Qaybta dawladda, shaqo-bixiyuhu waa staten (dawladda dhexe), region (gobolka) ama kommun (degmada), shaqadana waxaa lagu bixiyaa canshuur. Halkaas waxaa ka shaqeeya tusaale ahaan macallimiinta, booliska, dab-damiyeyaasha, daryeelayaasha carruurta iyo shaqaalaha caafimaadka. Ku dhawaad 30 boqolkiiba dadka shaqada haysta waxay ka shaqeeyaan qaybta dawladda.
Qaybta gaarka loo leeyahay waxaa ka mid ah shirkado leh milkiileyaal gaar ah, tusaale ahaan dukaamo, maqaaxiyo, warshadaha iyo shirkadaha dhismaha. Waxay sidoo kale noqon karaan shirkado ka shaqeeya cilmiga sharciga, dhaqaalaha iyo gaadiidka. Halkaas waxaa ka shaqeeya ku dhawaad 70 boqolkiiba dadka shaqada haysta.
Noocyada shaqooyinka jira waxay ku xiran yihiin meesha qofku deggan yahay. Magaalooyinka waaweyn waxay leeyihiin shirkado nooc kala duwan ah, tusaale ahaan ganacsiga iyo adeegyada. Magaalooyinka yaryar badanaa waxay leeyihiin warshado, tusaale ahaan warshadaha birta, warshadaha waraaqda iyo warshado kale. Waxay u dhow yihiin kheyraadka dabiiciga ah ee ay u baahan yihiin, kuwaas oo ah waxa dabiicadu bixiso.
Dhinacyada suuqa shaqada
Qofka shaqaaleeya qof kale oo mushahar siiya waxaa la yiraahdaa shaqo-bixiye. Qofka la shaqaaleeyay waxaa la yiraahdaa shaqo-qaate. Labada dhinac midkoodba wuxuu leeyahay ururadiisa gaarka ah, kuwaas oo la yiraahdo dhinacyada suuqa shaqada.
Arbetsgivarorganisation (ururka shaqo-bixiyeyaasha) waa urur u taagan shaqo-bixiyeyaasha. Shirkadaha gaarka loo leeyahay, ururka ugu weyn waa Svenskt Näringsliv (Ururka Ganacsiga Iswiidhan). Goobaha shaqada ee dawladda, kuwa ugu waaweyn waa Arbetsgivarverket (Hay'adda Shaqo-bixiyaha Dawladda) iyo Sveriges Kommuner och Regioner (SKR), taas oo ah Degmooyinka iyo Gobollada Iswiidhan.
Dhinaca shaqaalaha waxaa jira fackförbund (ururrada shaqaalaha). Qaar badan oo ka mid ah waxay ku wada jiraan machadyo dhexe oo ururrada shaqaalaha ah. Kuwa ugu waaweyn waa Landsorganisationen i Sverige (LO), oo ah Ururka Guud ee Iswiidhan, Tjänstemännens centralorganisation (TCO), oo ah Machadka Dhexe ee Shaqaalaha Xafiiska, iyo Saco, oo ah Machadka Dhexe ee Akadeemiyiinta Iswiidhan. Akadeemi waa qof wax ku bartay jaamacad ama machad sare.
Fackförbund iyo kollektivavtal
Qof shaqaale ah wuxuu noqon karaa xubin fackförbund. Ururka iyo shaqo-bixiyuhu waxay ka wada xaajoodaan mushaharka si ay isku raacsan yihiin. Ururku wuxuu sidoo kale taageeri karaa xubin dhibaato ka soo gaadhay shaqada.
Wada xaajoodka ka dib, dhinacyadu waxay saxiixaan kollektivavtal (heshiis guud oo shaqo). Heshiisku wuxuu ku saabsan yahay mushaharka iyo shuruudaha shaqada. Haddii goob shaqo ay leedahay kollektivavtal, waxay khuseysaa qof kasta oo halkaas ka shaqeeya, xitaa qofka aan xubinnimo ku lahayn ururka.
Ma aha staten kan go'aamiya mushaharka Iswiidhan. Waxaa go'aamiya dhinacyada laftooda, iyagoo wada xaajooda. Habkan waxaa badanaa loo yaqaan den svenska modellen (qaabka Iswiidhish).
Sharciyo, canshuur iyo lacago dawladeed
Shaqaaluhu waxay leeyihiin xuquuq ay ilaaliyaan sharciyo. Sharciyada qaarkood waxay ku saabsan yihiin saacadaha shaqada. Sida uu qabo arbetsmiljölagen (sharciga deegaanka shaqada), goobta shaqadu waa inay ammaan ahaataa. Xeerarka fasaxa, ee ah nasashada shaqada laga maqnaado, waxaa lagu qeexay semesterlagen (sharciga fasaxa).
Mushaharka ka sokow, shaqo-bixiyuhu wuxuu dawladda siiyaa arbetsgivaravgift (canshuur shaqo-bixiye). Lacagtaasi waxay u tagtaa hawlgabka iyo caymiska caafimaad ee shaqaalaha.
Qofka shaqeeya waa inuu bixiyaa inkomstskatt (canshuurta dakhliga), taas oo ah canshuurta mushaharka. Qofka wax badan qaata ayaa canshuur badan bixiya. Shaqaynta iyadoon canshuur la bixin waxaa la yiraahdaa svartarbete (shaqo madow), waana sharci-darro. Qof kasta oo dakhli haysta waa inuu sannad walba u sheegaa Skatteverket (Hay'adda Canshuuraha) inta uu kasbaday.
Haddii qof shaqola'aado
Qofka shaqola'aada ayaa lacag ka heli kara arbetslöshetsförsäkringen (caymiska shaqola'aanta). Lacagta waxaa bixiya a-kassa, taas oo ah gaabinta ereyga 'arbetslöshetskassa'. A-kassooyinku waa ururro iskaashi dhaqaale ah.
Shuruudaha mid ka mid ah waa in qofku dakhli ku filan ka helay shaqadiisa muddo cayiman gudaheed. Tan iyo 1-dii Oktoobar 2025, waxaa la tirinayaa dakhliga, ee ma aha inta saacadood ee la shaqeeyay. Shuruud kale waa in qofku si firfircoon uga shaqeeyo raadinta shaqo. Lacagtu waxay ka timaaddaa staten iyo kharashka xubnaha ururka.
Dhaqaalaha shaqsiga
Privatekonomi (dhaqaalaha shaqsiga) waxay ula jeeddaa lacagta gaarka ah ee qof. Dakhliga waa lacagta qofku helo, tusaale ahaan mushahar ama kaalmo. Kharashka waa waxa qofku bixiyo, tusaale ahaan guriga, cuntada iyo dharka.
Dalal badan oo kale, mushaharku wuu ka hooseeyaa kan Iswiidhan. Mushaharka waxaa saameeya xirfadda, waxbarashada, khibradda iyo qaybta ganacsiga. Iyadoo la marayo socialförsäkringarna (caymisyada bulshada), qofku wuxuu sidoo kale ka heli karaa lacag staten. Tusaalooyinku waa pension (hawlgab), sjukpenning (lacagta xanuunka) iyo barnbidrag (kaalmada carruurta). Sjukpenning waxaa helaa qofka aad u xanuunsan oo aan shaqayn karin.
Qofka doonaya inuu kaydsado wuxuu lacagta dhigan karaa akoon bangi. Sanduuqyada maalgashiga iyo saamiyada waa siyaabo kale oo lagu kaydiyo. Saamigu waa qayb yar oo shirkad ka mid ah. Sanduuqa maalgashiga, dad badan ayaa wada kaydiya.
Amaahyo iyo deymo
Marka qofku iibsado guri ama baabuur, badanaa wuxuu lacag ka amaahdaa bangiga. Guryuhu waxay meelo badan oo Iswiidhan ah ku noqdeen kuwo aad u qaali ah tobannaankii sano ee ugu dambeeyay. Sidaas darteed, dad badan waxay leeyihiin bolån (amaah guri) oo weyn.
Dad badan waxay wax ku iibsadaan kaararka deynta, taas oo micnaheedu yahay in badeecadda la qaato hadda oo lacagta dambe la bixiyo. Qofka wax ku iibsada deynta badanaa wuxuu bixiyaa ribo sare, taas oo ah kharash dheeraad ah oo amaahda ah.
Staten waxay leedahay hay'ad u shaqeysa in deymaha la bixiyo. Waxaa la yiraahdaa Kronofogdemyndigheten, waxaana badanaa loogu yeedhaa Kronofogden. Qofka deymo waaweyn qaba wuxuu Kronofogden ka heli karaa caawimaad si uu u habeeyo dhaqaalihiisa. Caawimaaddaas waxaa la yiraahdaa skuldsanering (nadiifinta deynta).