Cutubkani wuxuu ka hadlayaa sharciyada Iswiidhan iyo sida booliska, xeer-ilaaliyeyaasha iyo maxkamadaha u shaqeeyaan.
Sharciyada Aasaasiga ah
Grundlag (sharci aasaasi ah) waa mid aad u adag in la beddelo. Iswiidhan waxay leedahay 4 grundlag. Waxaa la yiraahdaa regeringsformen, tryckfrihetsförordningen, yttrandefrihetsgrundlagen iyo successionsordningen.
Sida uu qabo regeringsformen (sharciga nidaamka dowladda), awoodda dadweyne oo dhan waxay ka timaadaa dadweynaha. Riksdagen (baarlamaanka) ayaa go'aamisa sharciyada, regeringenna (xukuumadda) waa ay maamushaa dalka. Regeringsformen waxay sidoo kale ilaalisaa xorriyaadka iyo xuquuqda aasaasiga ah ee muwaadiniinta. Awoodda dadweynaha waa in loo isticmaalo si la ixtiraamo qiimaha siman, xorriyadda iyo sharafta dadka oo dhan.
Grundlag-yo Kale
Tryckfrihetsförordningen (sharciga xorriyadda saxaafadda) waxay dadka oo dhan siisaa xaq ay si xor ah ugu daabici karaan buugaag iyo wargeysyo. Yttrandefrihetsgrundlagen (sharciga aasaasiga ah ee xorriyadda hadalka) waxay ilaalisaa xorriyadda in la sheego waxa qof ka fikirayo, tusaale ahaan raadiyaha iyo telefishinka. Qofka Iswiidhan degan wuxuu sidoo kale xaq u leeyahay inuu ururro ku biiro, kuwo cusub abuuro, oo mudaaharaado sameeyo.
Xorriyadda hadalka, si kastaba ha ahaatee, waxay leedahay xudduud. Waa dembi in la caayo (förtal), taas oo ah in la faafiyo warar dadka kale u horseedi kara inay qof quudhsadaan. Hets mot folkgrupp (hanjabaad ama quudhsi loo hayo koox) iyo dembiyada nacaybka ah waa mamnuuc. Sirta difaaca dalka lama faafin karo, maxaa yeelay waxay khatar gelin kartaa amniga Iswiidhan.
Grundlagda ugu dambeysa waxaa la yiraahdaa successionsordningen (sharciga dhaxalka carshiga). Waxay go'aamisaa cidda ah boqorka ama boqoradda xigta.
Allemansrätten (Xaqa Dadweynaha ee Dabiiciga ah)
Xaqa lagu dhex socon karo dabiicadda si xor ah waxaa loo yaqaan allemansrätten (xaqa dadweynaha ee dabiiciga ah). Waa xaq aad u da' weyn oo ku ilaalisan regeringsformen. Xaqu wuxuu sidoo kale khuseeyaa dhul uu qof kale iska leeyahay. Waxaad soo goosan kartaa miro, boqolboqol iyo ubaxyo, waxaadna samayn kartaa socod, baaskiil wadid, huuraawayn, teendho dhigasho iyo dab shidid.
Laakiin dabiicadda waa inaan wax u dhicin, mulkiilaha dhulkuna waa inaan la dhibin. Ha mari beeraha beeraleyda ama ha gelin beeraha guryaha dadka kale, hana qashinta. Dhirta qaar oo aan caadi ahayn ayaa sharci lagu ilaaliyay, kuwaasna ma soo goosan kartid.
Nidaamka Caddaaladda
Rättsväsendet (nidaamka caddaaladda) waa magac loo isticmaalo hay'adaha ka shaqeeya sharciga iyo caddaaladda. Booliska waxay u shaqeeyaan ka hortagga iyo baaritaanka dembiyada. Xeer-ilaaliye ka tirsan Åklagarmyndigheten (Hay'adda Xeer-ilaalinta) ayaa go'aamiya haddii qof la tuhmayo la geeyo maxkamad.
Maxkamadu waxay baartaa caddaymaha, waxayna ku xukun kartaa cadaab. Tani waxay noqon kartaa tusaale ahaan xabsi ama ganaax (lacag qofku bixin waajib ku ah). Maxkamadu waxay sidoo kale baraarujin kartaa qofka eedeysan, oo markaas qofku lama xukumo.
Brottsoffermyndigheten (Hay'adda Taageerada Dhibbanayaasha) waxay taageertaa qofka uu dembi saameeyay. Kriminalvården (Hay'adda Xabsiyada) ayaa maamusha xabsiyada. Waxay sidoo kale hubisaa in qofka la xukumay uu qabto, taas oo ah uu fuliyo, ciqaabtiisa.
Sugnaanta Sharciga iyo Maxkamadaha
Sharciga waa inuu si siman u khuseeyo dhammaan dadka, dhammaanna waa inay helaan dacwad caddaalad ah: taasi waa rättssäkerhet (sugnaanta sharciga). Caddaymaha waa in si taxaddar leh loo baaro ka hor inta qofku la xukumin. Maxkamadaha waa madax-bannaan, midna kama midna regeringen ama riksdagen kama go'aamin karaan sida ay u xukumi doonaan. Haddii qof u arko xukunku inuu qalad yahay, wuu ku rafcaani karaa maxkamad sare.
Dhammaan waxaa loo tixgeliyaa inay yihiin kuwo aan eed lahayn illaa maxkamad ay dembi ku xukunto. Maxkamadaha waxay sidoo kale xallinayaan khilaafaadyo, tusaale ahaan marka waalidiin ay ku khilaafsan yihiin vårdnaden (mas'uuliyadda carruurta). Kiisaska noocaas ah waxaa loo yaqaan tvistemål (dacwadaha khilaafka).
Maxkamadaha waxay ku yaalliin 3 heer. Dembiyada iyo khilaafaadyada labaduba marka hore waxaa lagu baaraa tingsrätt (maxkamadda hoose). Kiisaska la rafcaanshaa waxay u socdaan hovrätt (maxkamadda rafcaanka). Kan ugu sarreeya waa Högsta domstolen (HD) (Maxkamadda ugu Sarreysa), taas oo qaadata kaliya kiisaska muhiimka ah qaarkood.
Booliska iyo Baaritaanka Dembiyada
Muwaadiniinta Iswiidhish waxay baasaboorkooda iyo kaadhka aqoonsiga qaranka ka helaan booliska. Haddii qof rabo inuu mudaaharaad qabsado, waa booliska kuwa ogolaanshaha bixiya.
Baaritaanka dembiga wuxuu leeyahay dhowr tallaabo. Marka hore, qofka uu dembigu saameeyay wuxuu sameeyaa cabasho boolis. Kaddib, booliska ayaa qabta wax-weyddiin, taas oo ah inay su'aalo weydiiyaan wixii dhacay. Intii lagu jiray förundersökning (baaritaanka hordhaca ah), booliska waxay raadinayaan caddayn, waxayna dhagaystaan markhaatiyaal.
Booliska waxay qaban karaan, taas oo ah qabatimaan, qof ay aad uga tuhmayaan. Go'aanka anhållande (xidhitaan ku meel gaadh ah) waxaa ka dibna go'aamiya xeer-ilaaliye. Anhållande macnaheedu waa in qofka la xidho, ugu badnaan 72 saacadood. Haddii caddayn dheeraad ah soo baxdo, maxkamad ayaa go'aamin karta häktning (xabsi sugid). Häktning macnaheedu waa in qofka la xidho muddo dheer.
Maxkamadaynta iyo Ciqaabta
Marka baaritaanku dhammaado, xeer-ilaaliyaha ayaa go'aamiya haddii kiiska maxkamad la geeyo. Waa xeer-ilaaliyaha kaas oo tusi waajib ku ah in qofka la eedeeyay uu eed leeyahay. Qofka la eedeeyay wuxuu caawimo ka heli karaa qareen, kaas oo ka soo horjeesan kara xeer-ilaaliyaha oo soo bandhigi kara caddayn kale. Kaddib markuu maqlo labada dhinac, garsooruhu wuxuu go'aamiyaa in qofka la eedeeyay la xukumo ama la baraarujiyo.
Nämndemän (xubno dadweyne) ayaa kaqaybgala xukunka tingsrätten dhexdeeda. Nämndeman wuxuu matalaa dadweynaha, wuxuuna siiyaa fursad la arko, taas oo ah in dadka caadiga ah ay arkaan sida maxkamadu u shaqeyso. Nämndemän-ka waxaa doorta kommunfullmäktige, kaddib marka xisbiyada siyaasadeed ay soo jeediyaan.
Sida caadiga ah, dembi ayaa lagu xukumi karaa laga bilaabo 15 sano jir, xadkaasna waxaa loo yaqaan straffmyndighetsålder (da'da la xukumi karo). Laga bilaabo 10 Sebtembar 2026, 14 sano jir ayaa la xukumi karaa haddii ugu yaraan ciqaabtu tahay 4 sano oo xabsi ah. Haddii ilmo ka yar dembi galo, socialtjänsten (adeegga bulshada) ayaa go'aamin karta waxa la sameeyo. Qofka dembi lagu xukumay wuxuu ku jiraa belastningsregistret (diiwaanka dembiyada). Diiwaanku wuxuu ka dib noqon karaa caqabad marka la raadinayo shaqo, shatiga darawalnimada ama muwaadinnimo.