Halkan waxaad ka akhrin doontaa goobta Iswiidhan, dabiicadda iyo dadweynaheeda, kheyraadka dabiiciga ah, iyo isbeddelka cimilada.
Goobta, xeebaha iyo cimilada
Iswiidhan waxay ka mid tahay Norden (gobolka Waqooyiga Yurub), oo ku yaal waqooyiga Yurub. Norden wuxuu ka kooban yahay Danmark, Finland, Island, Norge iyo Iswiidhan, oo ah kan ugu weyn ee dhammaantood. Laga bilaabo Treriksröset ee waqooyiga ilaa Smygehuk ee koonfurta, waa qiyaastii 1,600 kiiloomitir. Waqooyiga Iswiidhan wuxuu gaadhaa Arktika, isagoo ka shisheeya wareegga Arktikada.
Badda Baltiga waxay ku taal xeebta bari ee Iswiidhan. Gotland iyo Öland, oo ah labada jasiirad ee ugu waaweyn dalka, ayaa ku yaal Badda Baltiga. Xeebta galbeedna waxaa ku yaal Skagerrak iyo Kattegatt.
Badda dartiis, cimiladu waxay u dugsan tahay in kastoo ay u fog tahay waqooyiga. Biyo diirran oo ka yimaada Gacanka Mexico ayaa raaca qulqulka Golfströmmen (qulqulka biyaha diirran ee badda) iyo qulqulka Waqooyiga Atlantika, kuna socda dhanka Yurub. Baddu waxay kululaysaa hawada, dabayshuna waxay hawada dugsan u qaaddaa Iswiidhan.
Xilligii Barafka iyo Fjällen (Buuraha)
Qiyaastii 10,000 sano ka hor, xilligii barafku ahaa, Iswiidhan waxay ku dhex jirtay baraf dhowr kiiloomitir dhan. Barafkii wuu dhalaaday, wuxuuna ka tagay harooyin badan iyo skärgård (jasiiradaha isku dhow ee badeed) oo ay ku jiraan kumanaan jasiiradood. Wuxuu kaloo abuuray bannaano, taas oo ah dhul siman oo lagu beeran karo.
Xadka Noorway waxaa taagan silsiladda buuraha Skanderna, oo loo yaqaan fjällen (buuraha). Buur fjäll ah waa mid aad u qabow oo dabayl badan leh, si aan geed ku bixin karin. Kebnekaise, oo ku yaal fjällen, waa buurta ugu dheer Iswiidhan, qiyaastii 2,000 mitir oo dhan.
Kaymaha, Harooyinka iyo Skärgård (Jasiiradaha)
Kaymuhu waxay daboolaan in ka badan kala bar Iswiidhan. Waqooyiga qabow waxaa ugu badan geedo caleen-cirri ah sida gran iyo tall. Qaybta koonfureed ee dugsan ayaa ka baxa geedo caleen-balaadhan oo badan.
Harooyin baa meel kasta laga helaa, kuwa ugu waaweynina waa Vänern, Vättern iyo Mälaren. Webiyada iyo durdurrada boqolaal ah ee dalka, kuwa ugu waaweyn waxay ka bilaabmaan fjällen ee waqooyiga.
Jasiirado badan oo xeebta u dhow ayaa sameeya skärgård (jasiiradaha isku dhow). Skärgård waxaa laga helaa waqooyiga iyo xeebta bari ilaa Småland. Xeebta galbeedna waxay leedahay skärgård, oo ku yaal agagaarka Göteborg iyo Bohuslän. Ma jiro dal kale oo leh jasiiro u dhow tirada Iswiidhan, oo qiyaastii ah 250,000.
Landsdelar, Landskap iyo Län
Iswiidhan waxay leedahay 3 landsdel (qaybo waaweyn oo dalka ka mid ah), landsdel-na waa aag aad u weyn. Koonfurta waxaa yaal Götaland, bartamaha Svealand, waqooyigana Norrland. Norrland ayaa ah tan ugu weyn, wuxuuna daboolaa in ka badan kala bar Iswiidhan.
Waxa kaloo jira 25 landskap (gobollo taariikhi ah). Waagii hore landskap-yadu waxay lahaayeen sharciyo gaar u ah, laakiin maanta waxba kuma qasbana sida dalka loo maamulo. Si kastaba, dad badan ayaa dareensan inay ka tirsan yihiin landskap-kooda. Dalku sidoo kale wuxuu leeyahay 21 län (aag maamul oo dowladeed) iyo 290 kommun (degmo).
Dadweynaha
Iswiidhan waxay leedahay ku dhowaad 11 milyan oo qof, laakiin si siman uma kala fideysana. Koonfurta Iswiidhan iyo xeebaha ayaa leh dadka ugu badan. Qaybo waaweyn oo dalka ah way dad-yaraan yihiin: halkaas waxaa deggan dad yar.
Dadka Iswiidhan deggan oo dhan, qiyaastii 85 boqolkiiba waxay ku noolyihiin magaalo. Stockholm, Göteborg iyo Malmö ayaa ka weyn magaalooyinka kale ee Iswiidhan oo dhan. Iyaga iyo aagagga ku xeeran, waxay wadajir ahaan leeyihiin qiyaastii 4 milyan oo qof.
Kheyraadka Dabiiciga ah
Iswiidhan waxay leedahay kheyraad dabiici ah oo badan, tusaale ahaan macdanta birta (dhagax bir ku jira). Norrbottens län, oo ay ku jiraan Kiruna iyo Malmberget, ayaa laga helaa macdamada ugu waaweyn. Birta waxaa laga sameeyaa bir-tayo. Macdamadu waxay kaloo bixiyaan macdano kale, sida naxaas, zinc, rasaas iyo dahab. Birta iyo bir-tayadu sannado badan ayay qayb muhiim ah ka ahaayeen dhaqaalaha.
Waxaa jira biyo badan oo aan cabno oo ay isticmaalaan beeraha iyo warshadaha. Xarumaha korontada ee durdurrada ku yaal ayaa koronto ka dhaliya biyaha socda, taas oo loo yaqaan koronto-biyeed. Inta badan korontada Iswiidhan waxay ka timaadaa koronto-biyeedka. Beeruhu waxay ugu badan yihiin koonfurta Iswiidhan, maxaa yeelay waqooyiga qabow way ku adag tahay beeraha.
Iswiidhan muddo dheer ayay alaabo ka soo saartay kaymaha oo ay ku iibisay meelo badan oo adduunka ah. Tusaale waxaa ka mid ah cellulosa (walxaha warqadda laga sameeyo), warqad, waraaqo adag iyo alwaax lagu dhisto. Warshado yar oo Iswiidhan ku yaal ayaa u muhiim ah sida warshadaha kaymaha.
Cimilada iyo Horumarka Waara
Cimiladu had iyo jeer way isbeddeshay, laakiin hadda dhulku wuu ku kululaanayaa si ka dhaqso badan sidii hore. Sida ay sheegayaan cilmi-baarayaasha iyo guddiga cimilada ee FN (Qaramada Midoobay), sababta ugu weyn waa qiiqa gaasaska kuleylka ee ay dadku daadiyaan. Qiiqan wuxuu ka yimaadaa gaadiidka, warshadaha iyo beeraha. Cimilo kulul ayaa sababta in barafka labada cirif uu dhalaalo, baddana ay kacdo. Cimilo xad-dhaaf ah ayaa isbadal inta badan, sida mowjadaha kulaylka, roobabka xoogga leh iyo abaaraha.
Iswiidhan waxay macnayn kartaa roobab xoog leh iyo daad badan. Xagaagyo kulul oo leh mowjado kulayl badan ayaa keeni kara abaar iyo dab-kaymeedyo. Sida ay qabto klimatlagen (sharciga cimilada), siyaasadda cimilada ee regeringen (xukuumadda) waa inay ku salaysan tahay yoolalka cimilada ee riksdagen (baarlamaanka). Mid ka mid ah yoolashu waa in qiiqu aanu ka badnaan dabiici u qaadi karo, ugu dambeyn sanadka 2045. Iswiidhan iyo dawlado kale ayaa iskaashanaya si loo helo tamar dabayl, biyo iyo qorrax ah oo badan.
Horumar waara waxaa loola jeedaa in kheyraadka dabiiciga ah loo isticmaalo si dadka mustaqbalka ay uga faa'iidaystaan si wanaagsan. Waxay leedahay 3 qaybood: deegaanka, bulshada iyo dhaqaalaha. Dawladaha iyo ururrada caalamiga ah waxay go'aamin karaan xeerar ka hortagga qiiqa. Shirkadaha ayaa yareyn kara qiiqooda, qof kastana wuu ku noolaan karaa si waara oo wuu ka qaybgeli karaa siyaasadda. Nolosha maalinlaha ah, dadku waxay isticmaali karaan bas ama tareen, waxay keydin karaan koronto iyo kuleyl, waxayna dib u warshadeeyaan qashinka.