Halkan waxaad ka ogaan doontaa sida doorashadu Iswiidhan uga dhacdo iyo cidda xaq u leh inay codeyso. Waxaad sidoo kale ka akhrin doontaa xisbiyada siyaasadeed iyo sida ay kuraas ugu helaan riksdagen.
Doorashada Iswiidhan
Xisbiyadu si kala duwan bay u fikiraan sida Iswiidhan loo maamuli lahaa. Xisbi kastaa wuxuu rabaa in dadweynuhu u codeeyaan isaga. Xisbi kastaa wuxuu leeyahay musharraxiin. Musharrax waa qof xisbigiisa u tartama doorashada. Xisbiyadu waxay rabaan inay musharraxiintooda geliyaan riksdagen, gobollada, degmooyinka iyo Europaparlamentet (Baarlamaanka Yurub).
Riksdagen waxaa la doortaa 4 sannadood kasta. Doorashada riksdagen, dadweynuhu waxay go'aamiyaan cidda ku fadhiisan doonta riksdagen. 4 sannadood kasta, waxaa sidoo kale la doortaa regionfullmäktige iyo kommunfullmäktige. Fullmäktige waa koox siyaasiyiin ah oo la doortay kuwaas oo go'aan ka gaara gobol ama degmo. Europaparlamentet waxaa la doortaa 5 sannadood kasta.
Yaa Xaq u Leh Inuu Codeeyo?
Rösträtt (xaqa codeynta) macnaheedu waa inaad xaq u leedahay inaad doorasho ku codeyso. Doorashada waxaad u codeysaa xisbiga aad ugu badan la raacsan tahay. Si aad xaqa codeynta u yeelato, waa inaad ugu yaraan ahaato 18 sano jir. Doorashada riksdagen waa inaad sidoo kale ahaato muwaadin Iswiidhish ah.
Doorashooyinka degmada iyo gobolka waxaad codeyn kartaa xitaa haddaadan ahayn muwaadin Iswiidhish ah. Laakiin markaa waa inaad ahayd folkbokförd (diiwaan-gashan) Iswiidhan 3 sannadood is-daba-joog ah ka hor maalinta doorashada. Folkbokförd macnaheedu waa inaad ku diiwaan-gashan tahay inaad Iswiidhan degan tahay. Ma tahay muwaadin dal kale oo EU ah ama dal Nordisk ah? Haddaba waxaa ku filan inaad halkan folkbokförd tahay.
Muwaadiniinta EU ee folkbokförd ku ah Iswiidhan waxay halkan uga codeyn karaan doorashada Europaparlamentet. Sidaas darteed, xeerarka xaqa codeynta way ku kala duwan yihiin doorashooyinka kala duwan.
Aftidaha Guud
Mararka qaar dadweynuhu waxay codeeyaan arrin gaar ah. Tan waxaa loo yaqaan folkomröstning (aftida guud). Aftida guud waxay khusayn kartaa Iswiidhan oo dhan, gobol ama degmo. Natiijadu waa mid talo-bixin ah, taas oo ah talo loo gudbiyo siyaasiyiinta. Siyaasiyiintu ma qasban inay sameeyaan sida dadweynuhu u codeeyeen.
Sannadkii 2003, Iswiidhan waxay qabatay aftida guud ee ku saabsanayd euro-ga. Euro-gu waa lacag, nooc lacageed. Su'aashu waxay ahayd in Iswiidhan ay yeelato euro halkii ay ka yeelan lahayd kronor (lacagta Iswiidhan). Inta badan waxay ku codeeyeen maya, Iswiidhanna waxay sii haysatay kronor-keedii.
Sidaad U Codeyn Karto
Ka hor doorashada, röstkort (kaadh codeyn) ayaa guryaha loo keenaa qof kasta oo xaq u leh codeynta. Röstkort-ku wuxuu muujiyaa halka vallokal (xarunta codeynta) ay ku taal. Vallokal waa meesha aad ku codeysid maalinta doorashada. Waxaad sidoo kale ku codeyn kartaa ka hor maalinta doorashada, meelo qaar. Tan waxaa loo yaqaan förtidsröstning (codeynta hore).
Valsedel waa warqadda aad ku codeysid. Vallokal-ka dhexdiisa waxaa yaal valsedel-lo ka socda xisbiyo badan. Qofna ma arki karo sida aad u codeynayso. Sidaas darteed, doorashadaada waxaad ku samaysaa gadaasha daah, gudaha röstbås (qolka codeynta). In doorashadu qarsoodi tahay waxaa loo yaqaan valhemlighet (qarsoodiga codeynta).
Xisbiyada Siyaasadeed
Xisbi siyaasadeed waa koox dad ah oo fikrado wadaaga. Waxay rabaan in bulshada si gaar ah loo maamulo. Xisbigu wuxuu keenaa soo jeedin xalal ah, wuxuuna u shaqeeyaa arrimihiisa ugu muhiimsan. Maadaama xisbiyadu si kala duwan u fikiraan, codbixiyayaashu waxay ka dooran karaan soo jeedinno kala duwan.
Qof kastaa wuu ku firfircooni karaa xisbi. Qofka doonaya wuxuu noqon karaa xubin, wuuna saameyn karaa siyaasadda xisbiga. Waxaad sidoo kale la midoobi kartaa dad kale oo aad samaysaan xisbi cusub.
Wakhtiga ka hor doorashada waxaa loo yaqaan valrörelse (ololaha doorashada). Waqtigaas, xisbiyadu waxay isku dayaan inay helaan taageerada codbixiyayaasha. Waxay abaabulaan doodo iyo kulammo, waxay sameeyaan xayaysiisyo, waxayna qabtaan ololayaal. Badanaa waxay ku istaagaan wadooyinka iyo goobaha dadweynaha, oo ay ka sheekeeyaan siyaasaddooda.
Doorasho Isku-dheellitiran
Iswiidhan waxay leedahay nidaam doorasho oo isku-dheellitiran. Taasi waxay ka dhigan tahay in xisbi kuraas helo sida ay qaybta codadka u ballaaran tahay. Tan waxay khuseysaa riksdagen, regionfullmäktige iyo kommunfullmäktige. Kursi noocaas ah waxaa loo yaqaan mandat. Qofka mandat riksdagen ku haysta waxaa loo yaqaan ledamot (xubin).
Tusaale: xisbi helaya 20 boqolkiiba codadka wuxuu kaloo helayaa 20 boqolkiiba kuraasta. Tani waxay keentaa in xisbiyadu badanaa iskaashi ay wada sameeyaan. Wada jir ahaan, waxay heli karaan majoritet (aqlabiyad) taageerta soo jeedintooda. Aqlabiyad macnaheedu waa in in ka badan kalabar ay ku codeeyaan haa.
Waxaa jira xad si loogu galo riksdagen. Xisbigu wuxuu u baahan yahay ugu yaraan 4 boqolkiiba dhammaan codadka. Xadka waxaa loo yaqaan fyraprocentsspärren (xayiraadda 4-boqolkiiba). Fikradda waa in riksdagen aanay lahayn xisbiyo aad u badan. Markaas way fududaataa in la sameeyo aqlabiyad sii jiri karta.
Xisbiyada ku jira Riksdagen
Ilaa doorashadii 2026, 8 xisbi ayaa fadhiyay riksdagen. Halkan waxay ku yaalliin sida xarfaha loo habeeyo, laga bilaabo A ilaa Ö. Marka hore waxaa yimaada Centerpartiet (C), Kristdemokraterna (KD), Liberalerna (L) iyo Miljöpartiet (MP). Ka dibna waxaa yimaada Moderaterna (M), Socialdemokraterna (S), Sverigedemokraterna (SD) iyo Vänsterpartiet (V). Xarfaha ku dhex yaal labada calaamadood waa qaab gaaban oo magaca xisbiga ah.
Doorashooyinka degmada iyo gobolka, badanaa waxaa jira xisbiyo maxalli ah. Xisbi maxalli ah wuxuu siyaasad u leeyahay kaliya degmadiisa ama gobolkiisa. Ma laha siyaasad khuseysa Iswiidhan oo dhan.