SwedenTest

En sekulär stat och ett mångreligiöst land

پرسیاری ڕاهێنان بۆ بەشی 13.

بەش 13Sverige i fokus49 پرسیار

ڕاهێنان بکە لە هەموو بەشەکە، 49 پرسیارئاستی خۆت بزانە

تیۆری

هەموو بەشەکە بە کورتی و بە وشەی خۆمان. پێش ئەوەی ڕاهێنان لەسەر پرسیارەکان بکەیت، بیخوێنەرەوە.

لێرە دەربارەی ئایین لە سوید دەخوێنیتەوە، لە ڕابردوو و ئێستادا. staten (دەوڵەت) بێلایەنە و هەموو کەس دەتوانێت باوەڕی خۆی هەڵبژێرێت، لەگەڵ ئەوەشدا وڵاتەکە چەندین ئایینی هەیە.

ئازادیی ئایین

دەوڵەتی سوید sekulär (بێلایەن بەرامبەر ئایین)ە. ئەمە مانای ئەوەیە کە staten بێلایەنە و هەموو ئایینەکان بە یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکات. هەموو کەس بە خۆی دەتوانێت هەڵبژێرێت ئایا دەیەوێت پەیوەست بێت بە ئایینێکەوە یان نا. ئەم مافە پێی دەوترێ religionsfrihet (ئازادیی ئایین).

ئەمە هەمیشە وا نەبووە. بۆ چەندین سەدە، Svenska kyrkan (کڵێسای سوید) statskyrka (کڵێسای دەوڵەت) بوو، واتە کڵێسایەک کە بەشێک بوو لە staten. بۆ ماوەیەکی درێژ هیچ ئایینێکی دیکە ڕێگەپێدراو نەبوو. سویدییەکان تەنها لە ساڵی 1860دا مافیان بەدەستهێنا واز لە Svenska kyrkan بهێنن. بەڵام لەو کاتەدا دەبووایە بۆ کۆمەڵگایەکی مەسیحیی دیکە بگۆڕن، واتە کڵێسا یان کۆمەڵێکی مەسیحیی دیکە.

religionsfrihetslagen (یاسای ئازادیی ئایین)ی ساڵی 1951 لە کۆتاییدا ئازادیی تەواوی ئایینی دابینکرد. لەو کاتەدا هەموو کەس توانی بە ئازادی ئایینی خۆی هەڵبژێرێت، یان بە تەواوی بەبێ ئایین بژیت. لە ساڵی 2000دا، Svenska kyrkan لە staten جیاکرایەوە. لەو کاتەوە، ئەمە یەکێکە لە trossamfund (کۆمەڵگای ئایینی)کان لەنێو کۆمەڵگای ئایینیی دیکە. لەنێو کۆمەڵگا مەسیحییەکانی سویددا، هێشتا گەورەترینە.

یاسای بنەڕەتی و قوتابخانە

regeringsformen (یاسای شێوازی حوکمڕانی) یاسایەکی بنەڕەتییە، واتە یەکێکە لە گرنگترین یاساکانی وڵات. ئەمە ئازادیی ئایین دەپارێزێت: هەرکەسێک دەتوانێت ئایینەکەی خۆی ئەنجام بدات (بەپێی باوەڕی خۆی بژیت). هەروەها قەدەغەیە جیاکاری بکرێت (مامەڵەی خراپتر لەگەڵ کەسێکدا بکرێت) لەبەر باوەڕ. کەواتە سوید دەوڵەتێکی سیکیولارە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا وڵاتێکی فرەئایینە، بە چەندین ئایینی جیاواز.

لە قوتابخانەدا، قوتابیان وانەی religionskunskap (ئایینناسی) دەخوێنن. لەوێ وێنەیەکی فراوان لە ئایینەکان و بۆچوونی ژیان لە هەموو جیهاندا بەدەست دەهێنن. بۆچوونی ژیان تێڕوانینی کەسێکە بۆ ژیان. ئامانج ئەوەیە قوتابیان تێبگەن، بەرگە بگرن (ڕازی بن) و ڕێزی خەڵکی جیاواز بگرن.

ڕۆڵی ئایین لە ئەمڕۆدا

مەسیحیەت بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ سوێدی شێوەداوە و شوێنپەنجەی زۆری لە کولتوردا بەجێهێشتووە. ژمارەی ئەندامانی Svenska kyrkan بەردەوام کەم دەبێتەوە. بەڵام جەژنە مەسیحییەکانی jul (کریسمس) و påsk (جەژنی قیامەت) لەلایەن زۆر کەسەوە جەژن دەگیرێن، تەنانەت ئەوانەی ئایینیش نین. لەئاوهەڵگرتن، ناشتنی مەسیحی و زەماوەندی ناو کڵێسا هێشتاش باون. ئەمە تەنانەت ئەو ئەندامانەش دەگرێتەوە کە خۆیان بە باوەڕدار ناناسێنن.

ئایین گرنگیی کەمتری بۆ کۆمەڵگا هەیە لەوەی پێشتر هەبوو. لەگەڵ ئەوەشدا، ئێستا زیاتر قسە لەسەر ئایین دەکرێت لەوەی چەند ساڵ لەمەوبەر. کۆچبەری وایکردووە ئایینی زیاتر لە وڵاتەکەدا ئەنجام بدرێت. ئەمڕۆ هەرزوربەی ئایینەکانی جیهان باوەڕداریان لە سوید هەیە.

مەسیحیەت

هیچ ئایینێکی جیهان گەورەتر نییە لە مەسیحیەت. سێ لقی سەرەکیی هەیە: ئۆرسۆدۆکس، کاسۆلیک و پرۆتستانت. لە سویددا ئەمڕۆ کۆمەڵگای ئایینیی مەسیحیی زۆر هەیە لە هەر سێ لقەکەوە.

Svenska kyrkan پرۆتستانتە، و نزیکەی 5 ملیۆن کەس ئەندامن تێیدا. کڵێساکە شوێنکەوتووی نەریتی لوسەرییە، کە لەگەڵ چاکسازیی ئایینیدا لە سەدەی 16دا دەستیپێکرد. لە سەردەمی ناوەڕاستدا، سوید کاسۆلیک بوو، بەڵام چاکسازیی ئایینی ئەمەی گۆڕی.

لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، نزیکەی 1400 کڵێسا و کاولبووی کڵێسا (پاشماوەی کڵێسا) لە سەردەمی ناوەڕاستەوە ماونەتەوە. یەکێک لەوانە کڵێسای Kinneved لە Västergötlandە.

جولەکایەتی

مێژووی جولەکایەتی لە سوید لە سەدەی 18ەوە دەستیپێکات. پێش ئەوە، جولەکەکان نە دەیانتوانی لێرە نیشتەجێ بن و نە ئایینەکەیان ئەنجام بدەن. بۆ ماوەیەکی درێژ، ڕقی زۆر لە جولەکەکان، واتە antisemitism، لە سەرتاسەری ئەورووپادا هەبوو. لە سویددا، جولەکەکان تەنها لە ساڵی 1870دا مافی هاوڵاتیبوونی تەواویان بەدەستهێنا. ئەمە مانای ئەوەیە کە هەمان مافی هاوڵاتیانی دیکەیان بەدەستهێنا.

لەنێو ئایینەکانی جیهاندا، جولەکایەتی بچووکترینە. لە سویددا ئەمڕۆ چەندین کۆمەڵگای جولەکەیی (گروپی ئایینیی خۆجێیی) و کەنیسە (شوێنی نوێژی جولەکەکان) هەیە. لەوێ دەکرێ باوەڕ و کولتووری جولەکایەتی بە شێوازی جیاواز ئەنجام بدرێت. کۆمەڵگاکان کاری زۆر دەکەن بۆ ئەوەی نەریت و کۆمەڵایەتیی جولەکەیی بەردەوام بێت و گەشە بکات.

هیندویزم و بودیزم

سویدییەکان سەرەتا لە سەدەی 20دا پەیوەندییان بە هیندویزم و بودیزمەوە کرد. هۆیەکی ئەمە گەشتکردن بوو بۆ ئاسیا. هۆیەکی دیکەش گرنگیدانی گەشەسەندووی یۆگا و مێدیتەیشن بوو. ئەمڕۆ زۆربەی هیندۆس و بوداییەکانی ئێرە کۆچبەرن لە وڵاتانێکەوە کە ئایینەکان تێیدا گەورەن.

لە چەندین شوێنی وڵاتەکەدا، پەرستگا و کۆمەڵگای هیندۆسی و بودایی هەیە. لەوێ خەڵک کۆدەبنەوە بۆ نوێژ، ئایین (ڕێوڕەسمی جێگیر) و جەژنی ئایینی.

ئیسلام

لە سەرەتای سەدەی 20دا، سوید موسڵمانی زۆر کەمی هەبوو. دوای جەنگی دووەمی جیهانی، موسڵمانی زیاتر لە ڕێگەی کۆچەوە هاتنە ئێرە. لە ساڵانی 1970دا، سوید یەکەم مزگەوتەکانی خۆی بەدەستهێنا، واتە شوێنی نوێژی موسڵمانان.

ئەمڕۆ ئیسلام دووەم گەورەترین ئایین لە سویددایە، دوای مەسیحیەت. لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا مزگەوت و شوێنی دیکەی نوێژ هەیە. نموونەیەک مزگەوتی ستۆکهۆڵمە، کە لە ساڵی 2000دا کرایەوە.

ئیسلام چەندین لق هەیە، بۆ نموونە سوننە و شیعە. هەردووکیان لەنێو کۆمەڵگا موسڵمانەکانی سویددا هەن. لەوێ کەس دەتوانێت نوێژ بکات، زیاتر لەبارەی باوەڕەکەیەوە فێربێت و کەسانی دیکە ببینێت. کۆمەڵگاکان یارمەتیش دەدەن نەریت و کولتووری ئیسلامی زیندوو بمێنێتەوە.

هەمان دەق بە سویدی

Här läser du om religion i Sverige, förr och nu. Staten är neutral och alla får välja sin tro, samtidigt som landet har många religioner.

Religionsfrihet

Den svenska staten är sekulär. Det betyder att staten är neutral och behandlar alla religioner lika. Alla får själva välja om de vill tillhöra en religion eller inte. Den rätten kallas religionsfrihet.

Så har det inte alltid varit. Under flera hundra år var Svenska kyrkan statskyrka, alltså en kyrka som var en del av staten. Länge var ingen annan religion tillåten. Svenskar fick gå ur Svenska kyrkan först år 1860. Men då måste man byta till ett annat kristet samfund, alltså en annan kristen kyrka eller grupp.

Religionsfrihetslagen från år 1951 gav till slut full religionsfrihet. Då fick alla välja sin religion fritt, eller leva helt utan religion. År 2000 skildes Svenska kyrkan från staten. Sedan dess är den ett trossamfund (en grupp med samma tro) bland andra. Av de kristna samfunden i Sverige är den fortfarande störst.

Grundlagen och skolan

Regeringsformen är en grundlag, alltså en av landets viktigaste lagar. Den skyddar religionsfriheten: var och en får utöva sin religion (leva efter sin tro). Det är också förbjudet att diskriminera (behandla någon sämre) på grund av tro. Sverige har alltså en sekulär stat men är samtidigt ett mångreligiöst land, med många olika religioner.

I skolan läser eleverna ämnet religionskunskap. Där får de en bred bild av religioner och livsåskådningar i hela världen. En livsåskådning är en persons syn på livet. Tanken är att eleverna ska förstå, tolerera (acceptera) och respektera människor som är olika.

Religionens roll i dag

Kristendomen har format Sverige under mycket lång tid och lämnat många spår i kulturen. Antalet medlemmar i Svenska kyrkan minskar. Men de kristna högtiderna jul och påsk firas av många, även av dem som inte är religiösa. Dop, kristna begravningar och bröllop i kyrkan är också fortfarande vanliga. Det gäller även medlemmar som inte kallar sig troende.

Religionen betyder mindre för samhället än den gjorde förr. Samtidigt pratar man mer om religion nu än för några år sedan. Invandringen har gjort att fler religioner utövas i landet. I dag har nästan varje religion i världen troende i Sverige.

Kristendom

Ingen religion i världen är större än kristendom. Den har 3 huvudinriktningar: ortodox, katolsk och protestantisk. I Sverige finns i dag många kristna samfund från alla 3 inriktningarna.

Svenska kyrkan är protestantisk, och omkring 5 miljoner människor är medlemmar i den. Kyrkan följer den lutherska traditionen, som började med reformationen på 1500-talet. På medeltiden var Sverige katolskt, men reformationen förändrade det.

Runt om i landet finns cirka 1 400 kyrkor och kyrkoruiner (rester av kyrkor) kvar från medeltiden. En av dem är Kinneveds kyrka i Västergötland.

Judendom

Historien om judendom i Sverige börjar på 1700-talet. Före det fick judar varken bo här eller utöva sin religion. Länge fanns det mycket antisemitism, alltså hat mot judar, i hela Europa. I Sverige fick judar fulla medborgerliga rättigheter så sent som år 1870. Det betyder att de fick samma rättigheter som andra medborgare.

Av världsreligionerna är judendomen den minsta. I Sverige finns i dag flera judiska församlingar (lokala religiösa grupper) och synagogor (judiska bönehus). Där kan man utöva judisk tro och kultur på olika sätt. Församlingarna gör mycket för att judisk tradition och gemenskap ska leva vidare och växa.

Hinduism och buddhism

Svenskar kom i kontakt med hinduism och buddhism framför allt under 1900-talet. En anledning var resor till Asien. En annan var ett växande intresse för yoga och meditation. I dag är de flesta hinduer och buddhister här invandrare från länder där religionerna är stora.

På flera orter i landet finns hinduiska och buddhistiska tempel och församlingar. Där samlas man för bön, ritualer (fasta ceremonier) och religiösa fester.

Islam

I början av 1900-talet hade Sverige mycket få muslimer. Efter andra världskriget kom fler muslimer hit genom invandring. På 1970-talet fick Sverige sina första moskéer, alltså muslimska bönehus.

I dag är islam näst störst bland religionerna i Sverige, efter kristendomen. Över hela landet finns moskéer och andra lokaler för bön. Ett exempel är Stockholms moské, som öppnade år 2000.

Islam har flera riktningar, till exempel sunni och shia. Båda finns bland Sveriges muslimska församlingar. Där kan man be, lära sig mer om sin tro och träffa andra. Församlingarna hjälper också till att hålla muslimsk tradition och kultur levande.

بە وشەی خۆمان نووسراوە، بەپێی بابەتی خوێندنی UHR (دەستەی خوێندنی بااڵی سوید) بە ناوی Sverige i fokus (سوید لە تیشکدا). ڕاستی دراوەکان لە 2026-09-27دا پشکنراون.

بەشەکە ڕابهێنە

نموونەی بەخۆڕایی

Vilket år skildes Svenska kyrkan från staten?

Svenska kyrkan (کڵێسای سوید) لە چ ساڵێکدا لە دەوڵەت جیا کرایەوە؟

Vad innebär religionsfrihet i Sverige?

religionsfrihet لە سوید واتای چییە؟

Vad betyder det att Sverige är en sekulär stat?

واتای چییە کە سوید دەوڵەتێکی sekulär بێت؟

ئەمە بەشێکە لە «هەموو شتێک»

بەشە بەخۆڕاییەکە بۆ زانینی ئاستی خۆتە. ڕاهێنان، دۆخی تاقیکردنەوە و هەموو بەشەکان بەشێکن لە «هەموو شتێک».

هەمووی بکڕە بە 299 krئاستی خۆت بزانە

بەشەکان

  1. 01Inledningبێ پرسیار
  2. 02Landet Sverige
  3. 03Sveriges demokratiska system
  4. 04Så här styrs Sverige
  5. 05Politiska val och partier
  6. 06Lag och rätt
  7. 07Mediernas roll
  8. 08Mänskliga rättigheter
  9. 09Arbetsmarknad och privatekonomi
  10. 10Välfärdssamhället
  11. 11Sveriges moderna historia
  12. 12Sverige och omvärlden
  13. 13En sekulär stat och ett mångreligiöst landئەم بەشە
  14. 14Traditioner och högtider