ئەم بەشە باس لە یاساکانی سوید دەکات و لەوەی پۆلیس، دادستان و دادگاکان چۆن کاردەکەن.
یاسا بنەڕەتییەکان
grundlag (یاسای بنەڕەتی) زۆر گرانتر گۆڕانی بەسەردا دێت لە یاسای ئاسایی. لە سوید 4 grundlag هەیە. ناوەکانیان بریتین لە regeringsformen (یاسای شێوازی حوکمڕانی)، tryckfrihetsförordningen (یاسای ئازادیی چاپەمەنی)، yttrandefrihetsgrundlagen (یاسای بنەڕەتیی ئازادیی ڕادەربڕین) و successionsordningen (یاسای جێنشینی).
بەپێی regeringsformen، هەموو دەسەڵاتی گشتی لە گەلەوە سەرچاوە دەگرێت. riksdagen (پەرلەمان) بڕیار لەسەر یاساکان دەدات، و regeringen (حکومەت) وڵاتەکە بەڕێوە دەبات. regeringsformen هەروەها ئازادی و مافە بنەڕەتییەکانی هاوڵاتییان دەپارێزێت. دەبێت دەسەڵاتی گشتی بەکاربهێنرێت بەشێوەیەک کە یەکسانیی بەهای هەموو مرۆڤێک، ئازادی و شکۆمەندیی هەموو کەسێک بپارێزرێت.
grundlagی تر
tryckfrihetsförordningen وا دەکات هەموو کەس بە ئازادی بتوانێت کتێب و ڕۆژنامە بڵاو بکاتەوە. yttrandefrihetsgrundlagen ئازادیی گوتنی بۆچوون دەپارێزێت، بۆ نموونە لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆندا. ئەوەی لە سویددا دەژیت، هەروەها دەتوانێت بچێتە ناو کۆمەڵە، کۆمەڵەی نوێ دابمەزرێنێت و ڕێپێوان بکات.
بەڵام ئازادیی ڕادەربڕین سنووری هەیە. بوختانکردن تاوانە، واتا بڵاوکردنەوەی زانیاری کە وا لە کەسانی تر دەکات سووکایەتی بە کەسێک بکەن. hets mot folkgrupp (هەڕەشە یان سووکایەتیکردن بەرامبەر بە گروپێک) و تاوانی ڕقلێهەڵچوونیش قەدەغەن. هەروەها نابێت نهێنییەکانی بەرگری بڵاو بکرێنەوە، چونکە دەکرێت زیان بە ئاسایشی سوید بگەیەنێت.
دوایین grundlag پێی دەگوترێت successionsordningen. ئەو بڕیار دەدات کێ دەبێتە پاشا یان شاژنی داهاتوو.
allemansrätten
مافی گەشتکردنی ئازاد لە سروشتدا، پێی دەگوترێت allemansrätten (مافی گشتیی گەشتکردن لە سروشتدا). ئەم مافە زۆر کۆنە و لە regeringsformenدا پارێزراوە. ئەم مافە تەنانەت لەسەر زەوییەکیش کە هی کەسێکی تر بێت بەکاردێت. دەتوانیت میوەی دارستان، کەڕوێشک و گوڵ بکۆڵیتەوە، هەروەها دەتوانیت بڕۆیت، بایسکلیت لێبدەیت، بەلەم بەکاربهێنیت، چادر هەڵبدەیت و ئاگر بکەیتەوە.
بەڵام نابێت زیان بە سروشت بگات و نابێت خاوەنی زەوی بێزار بکرێت. بە ناو کێڵگەی جوتیارێکدا یان ناو باخچەی کەسانی تردا مەڕۆ، و خڵت مەکە بەرەو دەرەوە. هەندێک ڕووەکی کەمناس بەپێی یاسا پارێزراون، و مافی کۆڵینەوەیان نییە.
دەزگای دادوەری
دەزگای دادوەری ناوێکە بۆ ئەو دەزگا حکومییانەی کە لەگەڵ یاسا و دادپەروەریدا کار دەکەن. پۆلیس کار دەکات بۆ ڕێگریکردن و لێکۆڵینەوە لە تاوان. دادستانێک لە Åklagarmyndigheten (دەزگای دادستانی) بڕیار دەدات ئایا گومانلێکراوێک دەخرێتە بەردەم دادگا یان نا.
دادگا بەڵگەکان پێداچوونەوەیان بۆ دەکات و پاشان دەتوانێت حوکمێک بدات. ئەمە دەکرێت بۆ نموونە زیندان یان جەریمە بێت (پارەیەک کە دەبێت بدرێت). دادگا دەتوانێت کەسیش بێتاوان دەربکات، و ئەو کاتە کەسەکە تاوانبار نابێت.
Brottsoffermyndigheten (دەزگای قوربانیانی تاوان) پشتگیریی ئەوە دەکات کە تووشی تاوان بووە. Kriminalvården (دەزگای چاکسازیی تاوانباران) بەڕێوەبردنی زیندانەکان دەکات. هەروەها دڵنیا دەبێتەوە ئەوەی حوکمی لەسەردایە سزاکەی خۆی، واتا جێبەجێی دەکات.
ئاسایشی یاسایی و دادگاکان
دەبێت یاسا بۆ هەمووان یەکسان بێت، و هەموو کەس دادگاییکردنێکی دادپەروەرانەی هەبێت: ئەمە ئاسایشی یاساییە. پێویستە بەڵگەکان بە وردی پشکنین بکرێن پێش ئەوەی کەسێک تاوانبار بکرێت. دادگاکان سەربەخۆن، و نە regeringen و نە riksdagen مافی ئەوەیان نییە بڕیار بدەن چۆن حوکم بدرێت. ئەگەر کەسێک وابزانێت حوکمەکە هەڵەیە، دەتوانێت سکاڵا بۆ دادگایەکی بەرزتر پێشکەش بکات.
هەموو کەس بێتاوان دادەنرێت هەتا دادگا تاوانباری نەکات بە تاوانێک. دادگاکان هەروەها ناکۆکی چارەسەر دەکەن، بۆ نموونە کاتێک دایک و باوک لەسەر سەرپەرشتیی منداڵ، واتا بەرپرسیارێتیی منداڵەکان، ناکۆکن. بەو جۆرە دۆسیانە دەگوترێت دۆسیەی مەدەنی.
دادگاکان لەسەر 3 ئاست هەن. هەم دۆسیەی تاواندارێتی و هەم دۆسیەی مەدەنی سەرەتا لە tingsrätt (دادگای سەرەتایی) دا پشکنین دەکرێن. ئەو دۆسیانەی سکاڵایان لەسەر کراوە، دەچنە hovrätt (دادگای پێداچوونەوە). لە سەرووی هەموواندا Högsta domstolen (دادگای باڵا، HD) هەیە، کە تەنها هەندێک دۆسیەی گرنگ سەیر دەکات.
پۆلیس و لێکۆڵینەوەی تاوان
هاوڵاتیانی سوید پاسپۆرت و کارتی ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان لە پۆلیسەوە وەردەگرن. ئەگەر کەسێک بیەوێت ڕێپێوانێک ڕێکبخات، پۆلیسە کە مۆڵەتی پێدەدات.
لێکۆڵینەوەی تاوان چەند هەنگاوێکی هەیە. یەکەم ئەوەی تووشی تاوانەکە بووە سکاڵا بۆ پۆلیس تۆمار دەکات. پاشان پۆلیس لێپرسینەوە دەکات، واتا پرسیار دەربارەی ئەوەی ڕوویداوە دەکات. لە ماوەی لێکۆڵینەوەی سەرەتاییدا، پۆلیس بەدوای بەڵگەدا دەگەڕێت و گوێ لە شایەتەکان دەگرێت.
پۆلیس دەتوانێت کەسێک ڕابگرێت، واتا دەستگیری بکات، کە بەهێز گومانی تێدا هەیە. پاشان دادستانێک بڕیاری ڕاگرتن دەدات. ڕاگرتن واتای ئەوەیە کە کەسەکە دادەخرێت، بۆ ماوەی زۆرترین 72 کاتژمێر. ئەگەر بەڵگەی زیاتر دەرکەوت، دادگا دەتوانێت بڕیاری بەندکردن بدات. بەندکردن واتای ئەوەیە کە کەسەکە بۆ ماوەیەکی درێژتر دادەخرێت.
دادگاییکردن و سزا
کاتێک لێکۆڵینەوەکە تەواو بوو، دادستان بڕیار دەدات ئایا دۆسیەکە دەخرێتە بەردەم دادگا یان نا. دادستانە کە دەبێت بسەلمێنێت تاوانبارکراو، واتا ئەوەی تۆمەتی لێکراوە، تاوانبارە. تاوانبارکراو دەتوانێت یارمەتی پارێزەرێک وەربگرێت، کە دەتوانێت بەرامبەر دادستان بوەستێت و بەڵگەی تر پیشان بدات. دوای گوێگرتن لە هەردوو لا، دادوەر بڕیار دەدات ئایا تاوانبارکراو تاوانبار دەکرێت یان بێتاوان دەردەچێت.
nämndemän (دادوەری گەل) بەشدارن لە دادگاییکردندا لە tingsrätt. nämndeman نوێنەرایەتیی گشت خەڵک دەکات و ڕوونی دەخاتەڕوو، واتا ڕێگا بە خەڵکی ئاسایی دەدات ببینن دادگا چۆن کار دەکات. nämndemän لەلایەن kommunfullmäktigeوە هەڵدەبژێردرێن، دوای پێشنیار لە حزبە سیاسییەکانەوە.
بەگشتی، کەس دەتوانێت لە تەمەنی 15 ساڵییەوە بۆ تاوان تاوانبار بکرێت، و ئەم سنوورە پێی دەگوترێت straffmyndighetsålder (تەمەنی بەرپرسیارێتیی تاوان). لە 10ی ئەیلوولی 2026ەوە، منداڵی 14 ساڵان دەتوانرێت تاوانبار بکرێت ئەگەر کەمترین سزای تاوانەکە لانیکەم 4 ساڵ زیندان بێت. ئەگەر منداڵێکی بچووکتر تاوان بکات، socialtjänsten (خزمەتگوزاریی کۆمەڵایەتی) بڕیار دەدات چی دەبێت بکرێت. ئەوەی تاوانبار دەکرێت دەخرێتە ناو belastningsregistret (تۆماری تاوانباری). ئەم تۆمارە دواتر دەکرێت ببێتە کۆسپ کاتێک داوای کار، مۆڵەتی شۆفێری یان هاوڵاتیبوون دەکەیت.