SwedenTest

Politiska val och partier

پرسیاری ڕاهێنان بۆ بەشی 5.

بەش 5Sverige i fokus52 پرسیار

ڕاهێنان بکە لە هەموو بەشەکە، 52 پرسیارئاستی خۆت بزانە

تیۆری

هەموو بەشەکە بە کورتی و بە وشەی خۆمان. پێش ئەوەی ڕاهێنان لەسەر پرسیارەکان بکەیت، بیخوێنەرەوە.

لێرەدا فێردەبیت هەڵبژاردن چۆن لە سویددا ئەنجام دەدرێت و کێ مافی دەنگدانی هەیە. هەروەها دەربارەی حزبە سیاسییەکان و چۆنیەتیی بەدەستهێنانی کورسیان لە riksdagen (پەرلەمان) دا دەخوێنیتەوە.

هەڵبژاردن لە سوید

حزبەکان بۆچوونی جیاجیایان هەیە دەربارەی ئەوەی سوید چۆن بەڕێوە بچێت. هەموو حزبەکان دەیانەوێت گەل دەنگیان بۆ بدات. هەر حزبێک کاندیدی هەیە. کاندید کەسێکە کە لە هەڵبژاردندا لە پێناو حزبەکەیدا بەشدار دەبێت. حزبەکان دەیانەوێت کاندیدەکانیان بگەیەننە riksdagen، regionerna، kommunerna و پەرلەمانی ئەوروپا (پەرلەمانی EU).

riksdagen هەر 4 ساڵ جارێک هەڵدەبژێردرێت. لە هەڵبژاردنی riksdagenدا، گەل بڕیار دەدات کێ لە riksdagenدا دادەنیشێت. هەر 4 ساڵ جارێک، regionfullmäktige و kommunfullmäktigeیش هەڵدەبژێردرێن. fullmäktige کۆمەڵێک سیاسەتمەداری هەڵبژێردراوە کە لە region یان kommunێکدا بڕیار دەدەن. پەرلەمانی ئەوروپا هەر 5 ساڵ جارێک هەڵدەبژێردرێت.

کێ مافی دەنگدانی هەیە؟

مافی دەنگدان واتای ئەوەیە کە دەتوانیت لە هەڵبژاردنێکدا دەنگ بدەیت. لە هەڵبژاردندا، دەنگ بۆ ئەو حزبە دەدەیت کە زۆرترین ڕازیبوونت لەسەری هەیە. بۆ ئەوەی مافی دەنگدانت هەبێت، دەبێت تەمەنت لانیکەم 18 ساڵ بێت. لە هەڵبژاردنی riksdagenیشدا، دەبێت هاوڵاتیی سوید بیت.

لە هەڵبژاردنی kommun و regionدا، تۆ دەتوانیت دەنگ بدەیت تەنانەت ئەگەر هاوڵاتیی سوید نەبیت. بەڵام دەبێت پێش ڕۆژی هەڵبژاردن، بۆ ماوەی 3 ساڵ بەردەوام folkbokförd (تۆمارکراو لە خاکی دانیشتووان) لە سوید بووبیت. folkbokförd واتای ئەوەیە کە تۆ وەک دانیشتووی سوید تۆمارکراویت. ئایا تۆ هاوڵاتیی وڵاتێکی تری EU یان وڵاتێکی نۆردیکیت؟ ئەو کاتە بەسە کە folkbokförd لێرە بیت.

هاوڵاتیانی EU کە folkbokförd لە سویددان، دەتوانن لێرە لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەوروپادا دەنگ بدەن. کەواتە ڕێساکانی مافی دەنگدان لە هەڵبژاردنی جیاجیادا جیاوازە.

ڕاپرسی گشتی

هەندێک جار گەل دەنگ لەسەر بابەتێکی دیاریکراو دەدات. پێی دەگوترێت ڕاپرسی گشتی. ڕاپرسی گشتی دەکرێت سەر بە هەموو سوید بێت، یان region یان kommunێک. ئەنجامەکە ڕاوێژکردنە، واتا ڕاوێژێکە بۆ سیاسەتمەداران. پێویست ناکات ئەوان بەپێی ئەوەی گەل دەنگی داوە کار بکەن.

ساڵی 2003 سوید ڕاپرسیی گشتی لەسەر یۆرۆ ئەنجام دا. یۆرۆ دراوێکە، جۆرێک پارە. پرسیارەکە ئەوە بوو ئایا سوید یۆرۆ بەکاربهێنێت لە جیاتی کرۆنا. زۆربەی خەڵک دەنگی نەخێریان دا، و سوید کرۆنای هێشتەوە.

چۆن دەنگ دەدەیت

پێش هەڵبژاردن، کارتی دەنگدان بۆ ماڵی هەموو ئەوانە دەنێردرێت کە مافی دەنگدانیان هەیە. کارتی دەنگدان نیشان دەدات شوێنی دەنگدانت لەکوێیە. شوێنی دەنگدان ئەو شوێنەیە کە لە ڕۆژی هەڵبژاردندا دەنگی تێدا دەدەیت. هەروەها دەتوانیت پێش ڕۆژی هەڵبژاردن، لە هەندێک شوێندا دەنگ بدەیت. پێی دەگوترێت دەنگدانی پێشوەخت.

کاغەزی دەنگدان ئەو کاغەزەیە کە پێی دەنگ دەدەیت. لە شوێنی دەنگداندا کاغەزی دەنگدانی چەندین حزب دانراون. کەس مافی ئەوەی نییە ببینێت چۆن دەنگ دەدەیت. لەبەر ئەوە هەڵبژاردنی خۆت لە پشت پەردەیەک، لە بۆکسێکی دەنگدان ئەنجام دەدەیت. ئەوەی هەڵبژاردنەکە نهێنییە، پێی دەگوترێت نهێنیی دەنگدان.

حزبە سیاسییەکان

حزبی سیاسی کۆمەڵێک کەسە بە بیرۆکەی هاوبەش. ئەوان دەیانەوێت کۆمەڵگا بە شێوەیەکی دیاریکراو بەڕێوە بچێت. حزب چارەسەری پێشنیار دەکات و بۆ گرنگترین بابەتەکانی خۆی کار دەکات. لەبەر ئەوەی حزبەکان بۆچوونی جیاجیایان هەیە، دەنگدەران دەتوانن لەنێوان پێشنیاری جیاجیادا هەڵبژێرن.

هەموو کەس دەتوانێت لە حزبێکدا چالاک بێت. ئەوەی بیەوێت دەتوانێت ببێتە ئەندام و کاریگەری لەسەر سیاسەتی حزبەکە دروست بکات. هەروەها دەتوانیت لەگەڵ کەسانی تر یەک بگریت و حزبێکی نوێ دابمەزرێنیت.

ئەو کاتەی پێش هەڵبژاردن پێی دەگوترێت کەمپینی هەڵبژاردن. لەو کاتەدا حزبەکان هەوڵ دەدەن پشتگیریی دەنگدەران بەدەست بهێنن. گفتوگۆ و کۆبوونەوە ڕێکدەخەن، ڕیکلام دەکەن و کەمپینیان هەیە. زۆرجار لەسەر شەقام و مەیدانەکان ڕادەوەستن و باسی سیاسەتی خۆیان دەکەن.

هەڵبژاردنی هاوکێشەیی

سوید سیستەمی هەڵبژاردنی هاوکێشەیی هەیە. ئەمە واتای وایە کە حزبێک بەپێی ئەو بەشەی لە دەنگەکان بەدەستی دەهێنێت، کورسی وەردەگرێت. ئەمە لە riksdagen، regionfullmäktige و kommunfullmäktigeدا بەکاردێت. بەو جۆرە کورسییە دەگوترێت ماندات. ئەوەی مانداتێکی هەیە لە riksdagenدا، پێی دەگوترێت ئەندام.

نموونەیەک: حزبێک کە 20% ی دەنگەکان بەدەستدەهێنێت، 20% ی کورسییەکانیش بەدەستدەهێنێت. ئەمە وا دەکات حزبەکان زۆرجار پێویستیان بە هاوکاریکردن بێت. پێکەوە دەتوانن زۆرینەیەک بەدەست بهێنن کە پشتگیریی پێشنیارەکانیان بکات. زۆرینە واتای ئەوەیە کە زیاتر لە نیوەی دەنگەکان بەڵێ بن.

سنوورێک هەیە بۆ ئەوەی حزبێک بچێتە ناو riksdagen. حزبێک پێویستی بە لانیکەم 4% ی هەموو دەنگەکان هەیە. ئەم سنوورە پێی دەگوترێت fyraprocentsspärren (سنووری چوار لەسەدا). بیرۆکەکە ئەوەیە کە riksdagen حزبی زۆر زۆر نەبێت تێیدا. ئەو کاتە ئاسانترە زۆرینەیەک پێکبهێنرێت کە بەردەوام بێت.

حزبەکانی riksdagen

هەتا هەڵبژاردنی 2026، 8 حزب لە riksdagenدا دانیشتبوون. لێرەدا بەپێی ڕیزبەندیی پیتی سویدی ڕیزیان کردووە. یەکەم Centerpartiet (حزبی ناوەند، C)، Kristdemokraterna (حزبی مەسیحی دیموکرات، KD)، Liberalerna (حزبی لیبڕال، L) و Miljöpartiet (حزبی ژینگە، MP) دێن. پاشان Moderaterna (حزبی مۆدێرات، M)، Socialdemokraterna (حزبی سۆشیال دیموکرات، S)، Sverigedemokraterna (حزبی دیموکراتەکانی سوید، SD) و Vänsterpartiet (حزبی چەپ، V) دێن. پیتەکانی ناو کەوانە شێوازێکی کورتی ناوی حزبەکەن.

لە هەڵبژاردنی kommun و regionدا، زۆرجار حزبی ناوچەیی هەیە. حزبی ناوچەیی تەنها سیاسەتی بۆ kommun یان regionی خۆی هەیە. هیچ سیاسەتێکی بۆ هەموو سوید نییە.

هەمان دەق بە سویدی

Här får du veta hur val går till i Sverige och vem som får rösta. Du läser också om de politiska partierna och hur de får platser i riksdagen.

Val i Sverige

Partierna tycker olika om hur Sverige ska styras. Alla partier vill att folket ska rösta på dem. Varje parti har kandidater. En kandidat är en person som ställer upp i valet för sitt parti. Partierna vill få in sina kandidater i riksdagen, i regionerna, i kommunerna och i Europaparlamentet (EU:s parlament).

Riksdagen väljs vart 4:e år. I riksdagsvalet bestämmer folket vilka som ska sitta i riksdagen. Vart 4:e år väljer man också regionfullmäktige och kommunfullmäktige. Fullmäktige är en grupp valda politiker som fattar beslut i en region eller en kommun. Europaparlamentet väljs vart 5:e år.

Vem får rösta?

Rösträtt betyder att du får rösta i ett val. I valet röstar du på det parti som du håller mest med. För att ha rösträtt måste du vara minst 18 år. I riksdagsvalet måste du också vara svensk medborgare.

I valen till kommun och region kan du rösta även om du inte är svensk medborgare. Men då måste du ha varit folkbokförd i Sverige i 3 år i rad före valdagen. Folkbokförd betyder att du är registrerad som boende i Sverige. Är du medborgare i ett annat EU-land eller nordiskt land? Då räcker det att du är folkbokförd här.

EU-medborgare som är folkbokförda i Sverige kan rösta här i valet till Europaparlamentet. Reglerna för rösträtt är alltså olika i olika val.

Folkomröstningar

Ibland får folket rösta om en viss fråga. Det kallas folkomröstning. En folkomröstning kan gälla hela Sverige, en region eller en kommun. Resultatet är rådgivande, alltså ett råd till politikerna. De måste inte göra som folket röstade.

År 2003 hade Sverige en folkomröstning om euron. Euron är en valuta, en sorts pengar. Frågan var om Sverige skulle ha euro i stället för kronor. De flesta röstade nej, och Sverige behöll kronan.

Så röstar du

Före valet kommer ett röstkort hem till alla som har rösträtt. Röstkortet visar var din vallokal finns. En vallokal är platsen där du röstar på valdagen. Du kan också rösta före valdagen, på vissa platser. Det heter förtidsröstning.

En valsedel är den lapp som du röstar med. I vallokalen ligger valsedlar från många partier. Ingen får se hur du röstar. Därför gör du ditt val bakom en skärm, i ett röstbås. Att valet är hemligt kallas valhemlighet.

Politiska partier

Ett politiskt parti är en grupp människor med gemensamma idéer. De vill att samhället ska styras på ett visst sätt. Partiet kommer med förslag på lösningar och arbetar för sina viktigaste frågor. Eftersom partierna tycker olika, kan väljarna välja mellan olika förslag.

Alla kan vara aktiva i ett parti. Den som vill kan bli medlem och påverka partiets politik. Du kan också gå ihop med andra och bilda ett nytt parti.

Tiden före ett val heter valrörelse. Då försöker partierna vinna väljarnas stöd. De ordnar debatter och möten, gör reklam och har kampanjer. Ofta står de på gator och torg och berättar om sin politik.

Proportionella val

Sverige har ett proportionellt valsystem. Det betyder att ett parti får platser efter hur stor del av rösterna det får. Det gäller i riksdagen, i regionfullmäktige och i kommunfullmäktige. En sådan plats kallas mandat. Den som har ett mandat i riksdagen kallas ledamot.

Ett exempel: ett parti som får 20 procent av rösterna får också 20 procent av platserna. Det gör att partierna ofta måste samarbeta. Tillsammans kan de få en majoritet som stödjer deras förslag. Majoritet betyder att mer än hälften röstar ja.

Det finns en gräns för att komma in i riksdagen. Ett parti behöver minst 4 procent av alla röster. Gränsen heter fyraprocentsspärren. Tanken är att riksdagen inte ska ha för många partier. Då blir det lättare att bilda en majoritet som håller.

Partierna i riksdagen

Fram till valet 2026 satt 8 partier i riksdagen. Här är de i bokstavsordning, från A till Ö. Först kommer Centerpartiet (C), Kristdemokraterna (KD), Liberalerna (L) och Miljöpartiet (MP). Sedan kommer Moderaterna (M), Socialdemokraterna (S), Sverigedemokraterna (SD) och Vänsterpartiet (V). Bokstäverna inom parentes är en kort form av partiets namn.

I valen till kommun och region finns det ofta lokala partier. Ett lokalt parti har bara politik för sin egen kommun eller region. Det har ingen politik för hela Sverige.

بە وشەی خۆمان نووسراوە، بەپێی بابەتی خوێندنی UHR (دەستەی خوێندنی بااڵی سوید) بە ناوی Sverige i fokus (سوید لە تیشکدا). ڕاستی دراوەکان لە 2026-09-27دا پشکنراون.

بەشەکە ڕابهێنە

نموونەی بەخۆڕایی

Hur ofta är det val till riksdagen, regionerna och kommunerna?

هەڵبژاردن بۆ Riksdagen (پەرلەمانی سوید)، regionerna (هەرێمەکان) و kommunerna (شارەوانییەکان) هەر چەند ساڵ جارێک ئەنجام دەدرێت؟

När är valdagen i de vanliga valen till riksdag, region och kommun?

لە هەڵبژاردنە ئاساییەکانی Riksdagen (پەرلەمانی سوید)، هەرێم و شارەوانیدا، ڕۆژی هەڵبژاردن کەیە؟

Vad betyder det att valen i Sverige är hemliga?

واتای چییە کە هەڵبژاردنەکان لە سوید نهێنین؟

ئەمە بەشێکە لە «هەموو شتێک»

بەشە بەخۆڕاییەکە بۆ زانینی ئاستی خۆتە. ڕاهێنان، دۆخی تاقیکردنەوە و هەموو بەشەکان بەشێکن لە «هەموو شتێک».

هەمووی بکڕە بە 299 krئاستی خۆت بزانە

بەشەکان

  1. 01Inledningبێ پرسیار
  2. 02Landet Sverige
  3. 03Sveriges demokratiska system
  4. 04Så här styrs Sverige
  5. 05Politiska val och partierئەم بەشە
  6. 06Lag och rätt
  7. 07Mediernas roll
  8. 08Mänskliga rättigheter
  9. 09Arbetsmarknad och privatekonomi
  10. 10Välfärdssamhället
  11. 11Sveriges moderna historia
  12. 12Sverige och omvärlden
  13. 13En sekulär stat och ett mångreligiöst land
  14. 14Traditioner och högtider