لێرەدا دەخوێنیتەوە میدیا چ ڕۆڵێکی لە سویددا هەیە و بۆچی دەبێت ئازاد بێت. هەروەها فێردەبیت میدیا چۆن پارە بەدەستدەهێنێت و چۆن دەتوانیت زانیاری پشتڕاست بکەیتەوە.
میدیای ئازاد
میدیا بۆ نموونە ڕادیۆ، تەلەفزیۆن، فیلم و ڕۆژنامەیە، بەڵام هەروەها ئینتەرنێت و میدیای کۆمەڵایەتیش دەگرێتەوە. لە ڕێگەی میدیاوە هەواڵ، زانیاری و زانین بەدەستدەهێنین. ئەوەی فێری دەبین کاریگەری لەسەر هەموومان هەیە.
میدیای ئازاد بەشێکە لە دیموکراسیی سوید. هەموو کەس دەتوانێت بۆچوونی خۆی بڵێت و بیبڵاوکاتەوە. ئەم مافە لە 2 grundlagدا پارێزراوە: tryckfrihetsförordningen و yttrandefrihetsgrundlagen. دەوڵەت ناتوانێت کۆنتڕۆڵی ئەوە بکات کە میدیا چی دەڵێت، و هیچ سانسۆرێک نییە. سانسۆر واتای ئەوەیە کە دەوڵەت ئەوە کۆنتڕۆڵ دەکات و ڕێگری لێدەکات کە میدیا دەیەوێت بڵاوی بکاتەوە.
میدیا چەند ئەرکێکی هەیە. ئاگادارمان دەکاتەوە لەوەی چی ڕوودەدات. لە میدیاشدا دەکرێت گفتوگۆ بکرێت، واتا بە ئازادی باسی بابەتەکانی کۆمەڵگا بکرێت. سەرباری ئەوە، میدیا خۆشی و کات بەسەربردنیشمان پێدەدات.
چاودێریکردنی دەسەڵات
ئەرکێکی گرنگ بۆ ڕۆژنامەنووسان چاودێریکردنی دەسەڵاتە. چاودێریکردن واتای بە وردی لێکۆڵینەوەیە. ئەوان لێکۆڵینەوە دەکەن لەوەی سیاسەتمەدار و کەسانی خاوەن دەسەڵاتی تر چی دەکەن.
ڕۆژنامەنووسان یارمەتیی offentlighetsprincipen (بنەمای ئاشکراییی بەڵگەنامەکان) وەردەگرن. ئەم بنەمایە سەبارەت بە بەڵگەنامە گشتییەکانی دەزگا حکومییەکانە، واتا جۆرە جیاجیای بەڵگەنامە. ئەوان گشتین. ئەمە واتای وایە هەموو کەس دەتوانێت بیانخوێنێتەوە، نەک تەنها ڕۆژنامەنووسان. هەندێک بەڵگەنامە لەگەڵ ئەوەشدا نهێنین، و ئەو کاتە نهێنیداری بەکاردێت.
ڕۆژنامەنووسێک بۆ نموونە دەتوانێت داوا بکات ئیمەیلی دەزگایەکی حکومی بخوێنێتەوە. ئەو کاتە ڕۆژنامەنووسەکە دەتوانێت ببینێت بڕیارێک چۆن دراوە.
پشتگیری و پاراستنی سەرچاوەکان
دەبێت میدیای هەواڵیی جیاجیای زۆر هەبێت، نەک تەنها چەندێکی کەم. پێی دەگوترێت فرەڕەنگی. لەبەر ئەوە ڕۆژنامەی ڕۆژانە و میدیای هەواڵیی تر دەتوانن پارە لە دەوڵەتەوە وەربگرن.
هەموو کەس دەتوانێت زانیاری بدات بە ڕۆژنامەیەک یان بە ڕادیۆ و تەلەفزیۆن. بەگشتی کەس ناتوانرێت بەهۆیەوە سزا بدرێت. ئەم مافە پێی دەگوترێت meddelarfrihet (ئازادیی ئاگادارکردنەوەی میدیا). ئەوەی زانیارییەکە دەدات سەرچاوەیەکە. سەرچاوە دەتوانێت نەناسراو بێت، واتا ناوی خۆی بشارێتەوە.
بەرپرسیارێتیی ناوەڕۆک
لە ڕۆژنامە و ڕادیۆ و تەلەفزیۆندا ansvarig utgivare (بەرپرسی بڵاوکردنەوە) هەیە. ئەو کەسە بەپێی یاسا بەرپرسیارە لە هەموو ئەوەی بڵاو دەکرێتەوە، واتا گشتی دەکرێت. دەبێت بەرپرسی بڵاوکردنەوە دڵنیابێتەوە هیچ شتێک یاساکانی بوختان و سووکایەتی نەشکێنێت. بوختان واتای ئەوەیە کە زانیاری بڵاو دەکرێتەوە کە وا لە کەسانی تر دەکات سووکایەتی بە کەسێک بکەن.
ڕۆژنامەنووسانیش دەبێت دڵنیابن لەوەی ئەوەی باسی دەکەن ڕاستە. دەبێت بەراوردی لەگەڵ چەندین سەرچاوەی سەربەخۆ لە یەکتر بکەن. سەرباری ئەوە، دەبێت دڵنیابن ئایا دەتوانرێت متمانە بە سەرچاوەکان بکرێت.
میدیای بازرگانی
لە سویددا دەکرێت لەنێوان زۆر ڕۆژنامە و گۆڤاردا هەڵبژێردرێت. هەندێک میدیا پێیان دەگوترێت میدیای بازرگانی. ئەوان لە ڕێگەی ڕیکلام یان پارەدانی کڕیارەوە پارە بەدەستدەهێنن. زۆر کەناڵی ڕادیۆ و تەلەفزیۆن بازرگانین و ڕیکلام بە کۆمپانیاکان دەفرۆشن. هەندێک کەناڵی تەلەفزیۆن تەنها بە پارەدان دەبینرێن.
زۆرجار کۆمپانیای تایبەتن کە میدیای بەریکلامەوە بەڕێوە دەبەن. ئەمە بۆ نموونە بۆ ڕۆژنامەی ڕۆژانە و ڕۆژنامەی ئێوارانیش دەگوترێت. هەندێکیان ناوچەیین، هەندێکی تریان لە هەموو سویددا هەن. دەکرێت بەشداریی هەندێک ڕۆژنامە بکرێت، واتا پارە بدرێت بۆ ئەوەی بەردەوام وەربگیرێن. ڕۆژنامەی تریش دەکرێت هەموو ڕۆژێک بکڕدرێت بەبێ بەشداریکردن.
لەم سەردەمەدا دەکرێت زۆربەی ڕۆژنامەکان لەسەر ئینتەرنێتیش بخوێنرێنەوە. لەوێدا هەواڵ چەندین جار لە ڕۆژێکدا بڵاو دەکرێتەوە.
public service
Sveriges Television (تەلەفزیۆنی سوید، SVT)، Sveriges Radio (ڕادیۆی سوید، SR) و Utbildningsradion (ڕادیۆی پەروەردە، UR) ئەرکێکی تایبەتیان هەیە. بەم 3 کۆمپانیایە پێکەوە دەگوترێت public service (خزمەتگوزاریی گشتی). دەبێت پێکهاتەی بەرنامەکانیان فراوان بێت. لەوێدا هەموو شتێک هەیە لە هەواڵ و وەرزش هەتا کات بەسەربردن و کولتوور.
نە سیاسەتمەدار و نە گروپی تریش ناتوانن کۆمپانیاکان بەڕێوە ببەن. کەواتە دەبێت سەربەخۆ بن. هەروەها دەبێت بێلایەن بن و لایەن هەڵنەگرن. دەبێت بۆچوونی جیاجیا بیستراوە بێت کاتێک باسی کۆمەڵگا دەکەن.
ڕیکلام لە کەناڵەکانیاندا ڕێگەپێدراو نییە. لە جیاتی ئەوە، پارەکانیان لە باجێکەوە دێت کە لە ڕێگەی باجەوە دەدرێت. بیرۆکەکە ئەوەیە کە هەموو کەس بتوانێت زانیاریی ڕاستەقینە بەدەستبهێنێت. ڕاستەقینە واتای ئەوەیە کە بەسەر ڕاستییەکانەوە دامەزراوە. نابێت گرنگ بێت لە کوێی وڵاتەکە دەژیت یان چەندە دەوڵەمەندیت.
میدیای کۆمەڵایەتی و پشتڕاستکردنەوەی سەرچاوە
لە میدیای کۆمەڵایەتی و لەسەر ئینتەرنێت هەرکەسێک دەتوانێت دەق، وێنە و ڤیدیۆ باڵو بکاتەوە. کەس ئەمە بەو شێوەیە کۆنتڕۆڵ ناکات کە لە ڕۆژنامە و ڕادیۆ و تەلەفزیۆندا دەکرێت.
کتێب، ڕۆژنامە، تەلەفزیۆن، ڕادیۆ، ماڵپەڕ و میدیای کۆمەڵایەتی نموونەن بۆ سەرچاوە. بەڵام بەشێک لەوەی بڵاو دەکرێتەوە هەڵەیە. زانیاریی درۆیین دەکرێت لە ماوەیەکی کورتدا بگاتە کەسانی زۆر. ئەو کاتە دەتوانێت کاریگەری لەسەر بۆچوونی خەڵک دروست بکات.
لەبەر ئەوە پشتڕاستکردنەوەی سەرچاوە پێویستە. ئەمە واتای وایە کە تۆ ڕاستەوخۆ باوەڕ بە هەموو شتێک ناکەیت. پرسیار دەکەیت و پشتڕاست دەکەیتەوە ئایا زانیارییەکە ڕاستە. ئەمە بۆ هەموو ئەوەی دەیخوێنیتەوە، دەیبینیت و دەیبیستیت بەکاردێت.