لە ماوەی 200 ساڵدا، سویدی جوتیارانی بوو بە خاوەنی پیشەسازی، دیموکراسی و خۆشگوزەرانی.
جوتیاری و پیشەسازی
200 ساڵ لەمەوبەر، سوید وڵاتێکی هەژار بوو کە هەرزوربەی خەڵکی لە ڕێگەی جوتیارییەوە ژیانیان بەڕێوە دەبرد. لە سەدەی 19دا، ژمارەی دانیشتووان لە نزیکەی 2.5 ملیۆنەوە دوو ئەوەندە بوو، بەهۆی خواردنی زیاتر و پزیشکیی باشتر. بەڵام زۆر کەس کاریان نەبوو، بۆیە لەنێوان ساڵانی 1850 و 1920دا، زیاتر لە 1 ملیۆن سویدی کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا. ئەم کۆچەرەوەیە پێی دەوترێ emigration (کۆچی دەرەکی).
لە هەمان کاتدا، پیشەسازی گەشەی سەند. ئەمە پێی دەوترێ industrialisering (پیشەسازیبوون). لە ناوەڕاستی سەدەی 19دا، یەکەم پیشەسازییە گەورەکان هاتنە کایەوە: کارگەی دارتاشین و کارگەی پۆڵا. کۆچکردن لە گوندەوە بۆ کارەکانی شارەکان پێی دەوترێ urbanisering (شارنشینبوون).
ڕێگا بۆ دیموکراسی
بۆ ماوەیەکی درێژ، پاشا دەسەڵاتی لەگەڵ ئاشراف، کڵێسا، بازرگان و جوتیاراندا بەشدار دەکرد. لە ساڵی 1809دا، یاسایەکی بنەڕەتیی نوێ دەسەڵاتی پاشای کەمکردەوە. لە ساڵی 1865دا، خەڵکی زیاتر مافی دەنگدانیان بەدەستهێنا و ئاشراف و کەشیشەکان دەسەڵاتی کۆنی خۆیان لەدەستدا. بەڵام تەنها پیاوانی خاوەن پارە مافی دەنگدانیان هەبوو، و دەوڵەمەندترینەکان چەندین دەنگیان هەبوو.
folkrörelse (جوڵانەوەی گەلی) کۆمەڵەیەکی گەورەی خۆبەخشانەیە. لەنێو گەورەترینەکاندا جوڵانەوەی کرێکاران، جوڵانەوەی کڵێسا ئازادەکان، جوڵانەوەی ئافرەتان و جوڵانەوەی دژی مەیخواردنەوە هەبوون. ئەوان لەنێو شتانی دیکەدا داوای ڕۆژی کاری 8 کاتژمێری، مافی دەنگدان و ئازادیی ئایینیان دەکرد. جوڵانەوەی دژی مەیخواردنەوە دەیویست خەڵک وازیان لە خواردنەوەی مەی بهێنن.
جوڵانەوەکان بە شێوەیەکی یاسایی کاریان دەکرد، بە خۆپیشاندان، کۆبوونەوە و وتاری ڕۆژنامەکان. لە ساڵی 1909دا، هەرزوربەی پیاوان مافی دەنگدانیان بەدەستهێنا. جوڵانەوەی ئافرەتان بەردەوام بوو لە خەباتکردن، و لە ساڵی 1918دا بڕیاری allmän och lika rösträtt (مافی دەنگدانی گشتی و یەکسان) دەرچوو. لە هەڵبژاردنی riksdagen (پەرلەمان)ی ساڵی 1921دا، ئافرەتان بۆ یەکەم جار توانیان دەنگ بدەن و هەڵبژێردرێن، و سوید بوو بە دیموکراسی.
جەنگ و ململانێ
لە کاتی جەنگی یەکەمی جیهانیدا (1914 تا 1918)، سوید neutralitet (بێلایەنی)ی هەڵبژارد و لە دەرەوەی جەنگەکە مایەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، کەمبوونەوەی خواردن ڕوویدا و خەڵک ناڕەزایی دەربڕی. لە ساڵانی 1920 و 1930دا، خەڵکی زیاتر کارەبا و خانووی باشتریان بەدەستهێنا، بەڵام زۆر کەس هێشتا لە شوێنی تەنگدا بەبێ تواڵێتی ئاودار دەژیان.
بێکاری بەرز بوو و مانگرتن باو بوو. لە ساڵی 1931دا، چەند کەسێک لە Ådalen کوژران کاتێک سوپا بەرەو خۆپیشاندانێک تەقەی کرد. لە ساڵی 1938دا، کارفەرما و سەندیکاکان واژووی Saltsjöbadsavtalet (ڕێکەوتننامەی سالتشۆباد)یان کرد. ئەمە بوو بە بنەمای den svenska modellen (مۆدێلی سویدی): کارفەرما و سەندیکا مووچە و مەرجەکان دیاری دەکەن، نەک سیاسەتمەداران.
folkhemmet و نادادپەروەرییەکان
لە ساڵی 1928دا، Per Albin Hansson سەرکردەی Socialdemokraterna (حزبی سۆشیال دیموکرات) بیرۆکەی folkhemmet (ماڵی گەل)ی باسکرد. کۆمەڵگا دەبووایە وەک ماڵێکی باش بێت، کە هەموو کەس هەستی ئاسوودەیی و کۆمەڵایەتی تێدا بکات.
بەڵام ئەوەی پێی دەوترا rasbiologi (بایۆلۆجیای ڕەگەز) خەڵکی دابەش دەکرد بۆ ڕەگەز بە بەهای جیاواز. سامییەکان، دانیشتووانی Tornedalen، جولەکەکان و ڕۆماکان زیانیان لێکەوت. لە ڕێگەی یاسای تایبەتەوە، کۆچکردنی ڕۆما و جولەکەکان بۆ ئێرە سەختتر بوو.
کەسانی دووچاری نەخۆشیی دەروونی یان کێشەی جەستەیی دەکرا زۆرەملێ بکرێن بۆ ژیان لە نەخۆشخانە یان ماڵی چاودێری، هەندێک جار بۆ هەموو ژیانیان. تەنها لە سەردەمی دواییدا سوید هەندێک چاکسازی بۆ ئەو کەسانە کردووە، واتە دانیپیاناوە کە هەڵەیان لەگەڵدا کراوە.
جەنگی دووەمی جیهانی
تەنانەت لە کاتی جەنگی دووەمی جیهانیشدا (1939 تا 1945) سوید بێلایەن بوو. بەڵام بارودۆخ سەخت بوو کاتێک یەکێتیی سۆڤیەت هێرشی کردە سەر فینلەند و ئەڵمانیای نازی دانمارک و نەرویجی داگیرکرد. regeringen (حکومەت) ڕێی بە سەربازانی ئەڵمانی دا بە ناو سویددا بۆ نەرویج و فینلەند بڕۆن، بۆ ئەوەی خۆیان لە جەنگ بپارێزن.
کارەساتی گەورەی جولەکەکان (Förintelsen) کوشتنی نزیکەی 6 ملیۆن جولەکە بوو لەلایەن نازییەکانەوە. سوید لە ساڵانی 1930 و لە سەرەتای جەنگەکەدا زۆر کەم جولەکەی هێشتەوە بێنە ژوورەوە. دواتر سیاسەتەکە گۆڕا، و سوید دەستی کرد بە یارمەتیدانی جولەکەکان.
دانمارکی و سویدییەکان یارمەتیی نزیکەی 7000 جولەکەی دانمارکییان دا بۆ هەڵاتن بۆ سوید. دیپلۆماتی سویدی Raoul Wallenberg بە پاسپۆرتی پارێزراوی سویدی جولەکەکانی لە کەمپەکانی کۆکردنەوە پاراست. لە کۆتایی جەنگەکەدا، خاچی سوور هەزاران جولەکەی لە کەمپی ئەڵمانیەوە بە پاسی سپی گەیاندە سوید.
rekordåren
دوای جەنگ، ئابووری بەخێرایی گەشەی سەند، و هەرزوربەی خەڵک کاریان هەبوو. Socialdemokraterna زۆربەی کات بە تەنها لە ساڵانی 1945 تا 1976دا فەرمانڕەوایی دەکرد، ماوەیەک کە پێی دەوترێ rekordåren (ساڵانی ڕیکۆرد). هەفتەی کار بوو بە 40 کاتژمێر، فەرمانبەران 5 هەفتە پشووی بە مووچەیان بەدەستهێنا و خۆشگوزەرانی فراوانتر بوو.
زۆر کەس هاتنە ئێرە بۆ کارکردن، بۆ نموونە لە فینلەند، یۆنان، یۆگۆسلاڤیا و تورکیا. ئەم arbetskraftsinvandring (کۆچی هێزی کار)ە سوێدی کردە وڵاتێکی کۆچبەران. کەمبوونەوەی خانوو ڕوویدا، بۆیە لە ساڵانی 1960دا miljonprogrammet (پرۆگرامی ملیۆن) دەستیپێکرد: 1 ملیۆن خانوو لە ماوەی 10 ساڵدا.
یەکسانیی ڕەگەز زیاد بوو، و مووچەی ئافرەتان لە مووچەی پیاوان نزیکتر بووەوە. ماڵی منداڵانی نوێ وایکرد ئافرەتی زیاتر بتوانن کار بکەن. لاوانی زۆر لە ساڵانی 1960دا ناڕەزایی دەربڕی و بۆ ئاشتی، ژینگە و هاوپشتی خەباتیان کرد. بە du-reformen (گۆڕینی شێوازی ئاماژەکردن بە تۆ)، خەڵک وازیان لە بەکارهێنانی ناونیشان و وشەی 'ni' هێنا. تەلەڤیزیۆن لە سەرەتای ساڵانی 1960دا هاتە ناوەوە.
سویدی هاوچەرخ
لە ناوەڕاستی ساڵانی 1970ەوە، سوید لە کۆمەڵگایەکی پیشەسازی بوو بە کۆمەڵگایەکی زانیاری. سەرەتا قەیرانێک هات: وڵاتانی دیکە کاڵای هەرزانتریان دەکرد، فابریکاکان داخران و بێکاری بەرزبووەوە. لە ساڵی 1976دا Socialdemokraterna دەسەڵاتیان لەدەستدا، و لەو کاتەوە حکومەتەکان بەردەوام گۆڕاون.
خوێندن گرنگتر بوو، و زانکۆ و پەیمانگاکانی باڵا گەشەیان سەند. تەکنەلۆژیا بەخێرایی گۆڕا، بۆیە کەس پێویستی بە فێربوونی شتی نوێ بوو بۆ هەموو ژیانی: فێربوونی درێژخایەن. لە ساڵانی 1990دا پەنابەری زۆر لە جەنگ و وڵاتانی بێ دیموکراسییەوە هاتن. کۆمەڵگا دابەشتر بوو و دوژمنایەتی دژی کۆچبەران زیاد بوو، بۆیە یەکگرتوویی گرنگ بوو.
لە ساڵانی 1980ەوە، مافی هەر مرۆڤێک گرنگتر بوو، بۆ نموونە ئازادیی هەڵبژاردن: کەس بە خۆی قوتابخانە و چاودێریی تەندروستی هەڵبژێرێت. منداڵان و کەمینەکان مافی بەهێزتریان بەدەستهێنا. یاسای زیاتر ڕێگری لە جیاکاریی کرد. تەنانەت هاوڕەگەزخوازان و کەسانی دیکەی hbtqiش زیاتر وەرگیران. لە ساڵانی 1990ەوە شۆڕشی دیجیتاڵ هاتە ئاراوە: کۆمپیوتەر، ئینتەرنێت، مۆبایل و AI (زیرەکیی دەستکرد).