ئەم بەشە نیشان دەدات کە سوید چۆن لەگەڵ وڵاتانی باکووری ئەورووپا، ئەورووپا و جیهان هاوکاری دەکات. هەروەها باس لە بەرگری و ئاسایشی سوید دەکات.
باکووری ئەورووپا و EU
وڵاتانی باکووری ئەورووپا بریتین لە سوید، دانمارک، فینلەند، ئایسلەند و نەرویج. ئەوان زۆرینەی هاوکارییەکانیان لە Nordiska rådet (ئەنجومەنی وڵاتانی باکووری ئەورووپا) و Nordiska ministerrådet (ئەنجومەنی وەزیرانی وڵاتانی باکووری ئەورووپا) دەبێت. کاتێک ئەنجومەنەکان لەسەر یەک ڕازین، هەر وڵاتێک دەتوانێت بڕیارەکان جێبەجێ بکات.
یەکێتیی ئەورووپا، EU، کۆمەڵێک وڵاتی ئەورووپییە کە لە بواری سیاسەت و ئابووریدا هاوکاری دەکەن. دوای جەنگی دووەمی جیهانی، ئامانج لە هاوکارییەکە ئەوە بوو ئاشتی و جێگیریی، واتە هێمنی و ئاسوودەیی، بۆ ئەورووپا بهێنێت. بیرۆکەی پشت EU ئەوەیە کە وڵاتانی هاوکار بەهێزتر دەبن. سوید لە ساڵی 1995ەوە ئەندامی EUیە.
هاوکارییەکە بۆ نموونە گرنگی بە جوتیاری، ئابووری، ژینگە، بازرگانی و کۆچ (گواستنەوە لەنێوان وڵاتان) دەدات. وڵاتەکان پێکەوە بڕیار دەدەن، و یاساکانی EU لە هەموو وڵاتە ئەندامەکاندا جێبەجێ دەبن. لەناو EUدا fri rörlighet (ئازادیی هاتووچۆ) بۆ کاڵا، خزمەتگوزاری، سەرمایە (پارە) و کەسان هەیە. ئەمە پێی دەوترێ de fyra friheterna (چوار ئازادییەکان). هاوڵاتییەکی EU بۆ نموونە دەتوانێت بچێتە وڵاتێکی دیکەی EU و لەوێ نیشتەجێ بێت، بخوێنێت و کار بکات.
Europarådet، FN و Sida
Europarådet (ئەنجومەنی ئەورووپا) ڕێکخراوێکی ئەورووپیی دیکەیە کە سوید ئەندامیەتی. لە ساڵی 1949دا دامەزراوە. Europarådet دەیەوێت دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ و بنەماکانی دەوڵەتی یاسا بەهێز بکات، بۆ نموونە ئەوەی تەنانەت staten (دەوڵەت) دەبێت پابەند بێت بە یاساوە. Europarådet دادگایەکی هەیە، دادگای ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ، کە پێی دەوترێ Europadomstolen.
FN واتای Förenta nationerna (نەتەوە یەکگرتووەکان) دەدات و لە ساڵی 1945دا، دوای جەنگی دووەمی جیهانی، دامەزراوە. هەرزوربەی وڵاتانی جیهان ئەندامن، تەنانەت سویدیش. FN دەبێت ئاشتی و ئاسایش لە جیهاندا بپارێزێت، ململانێکان چارەسەر بکات و کۆتایی بە جەنگەکان بهێنێت. FN هەروەها دەیەوێت هەموو گەلان بەهای یەکسانیان هەبێت و خۆیان بڕیار بدەن. سەرباری ئەمە، FN پشتیوانیی مافەکانی مرۆڤ و ئازادیی مرۆڤایەتی دەکات.
Sida دەزگایەکی دەوڵەتییە، و ناوی تەواوی Styrelsen för internationellt utvecklingssamarbete (دەستەی هاوکاریی نێودەوڵەتیی گەشەپێدان)ە. Sida دژی هەژاری و زۆرداری لە جیهاندا کار دەکات. زۆرداری مانای ئەوەیە کە خەڵک ناتوانن بە ئازادی بژین. لە ڕێگەی Sidaوە، سوید bistånd (یارمەتی) بە وڵاتانی دیکە دەدات. یارمەتییەکە دەبێت یارمەتی بدات لە ئابووری، دیموکراسی، کۆمەڵگایەکی بەردەوام و یەکسانیی نێوان ژن و پیاو.
ئاشتییە درێژخایەنەکە
سوید لە سەرەتای سەدەی 19ەوە جەنگی لەگەڵ هیچ وڵاتێکی دیکەدا نەبووە. زۆر کەم وڵاتی دیکە بۆ ئەم ماوە درێژە بەبێ بڕانەوە ئاشتییان هەبووە. لە ساڵانی 1808 و 1809دا، سوید فینلەندی لە جەنگێکدا لەگەڵ ڕووسیا لەدەستدا. لەو کاتەدا، فینلەند نزیکەی 700 ساڵ بوو کە پەیوەست بوو بە سوید.
جەنگەکانی ناپۆلیۆن وایکرد چەند ساڵێک دواتر نەرویج بە زۆرەملێ لەگەڵ سوید یەکبگرێتەوە لە یەکێتییەکدا. لە ساڵی 1905دا، نەرویج سەربەخۆ بوو، واتە بووە وڵاتێکی تەواو خۆی. ئەمە بەبێ جەنگ ڕوویدا. لەو کاتەوە، سوید هەوڵیداوە خۆی لە جەنگ دوور بگرێت.
جەنگی سارد
جەنگی سارد دوای جەنگی دووەمی جیهانی دەستیپێکرد. لەو کاتەدا، بلۆکێکی ڕۆژئاوایی بە سەرکردایەتیی ئەمریکا لە بەرامبەر بلۆکێکی ڕۆژهەڵاتی بە سەرکردایەتیی یەکێتیی سۆڤیەت ڕاوەستا. بلۆک کۆمەڵێک وڵاتە کە پێکەوە دەمێننەوە. هەردوو بلۆکەکە چەکی ناوکی (چەکی ئەتۆمی) و هێزی سەربازیی گەورەیان هەبوو و یەکتریان هەڕەشە لێدەکرد.
لە کاتی جەنگی ساردا، دانمارک و نەرویج بوونە ئەندامی ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتلانتیک، Nato (ناتۆ). سوید هێشتا بێلایەن بوو و نەیدەویست هیچ یەکێک لە بلۆکەکان هەڵبژێرێت. وڵاتەکە لە دەرەوەی Nato مایەوە. لە هاوپەیمانیێتییەکی سەربازیدا، وڵاتان بەڵێن دەدەن یەکتری بپارێزن. لە دەرەوەی هاوپەیمانیێتییەکی وا مانەوە پێی دەوترێ militär alliansfrihet (بێلایەنیی سەربازی).
دوای جەنگی سارد
لە ساڵی 1991دا، یەکێتیی سۆڤیەت ڕووخا و جەنگی سارد کۆتایی هات. لەو کاتەدا بارودۆخی ئاسایش لە ئەورووپا گۆڕا.
لە ساڵی 2022دا، ڕووسیا هێرشی کردە سەر ئۆکراینیا. لەو کاتەدا، زۆر کەس زیاتر نیگەران بوون سەبارەت بە ئاسایش لە باکووری ئەورووپا. لەبەر ئەوە، سوید و فینلەند بە هەمان کاتی نزیک داوایان کرد ببنە ئەندامی Nato. Nato هاوپەیمانیێتییەکی بەرگرییە کە دەبێت ئەندامەکانی بپارێزێت. سوید لە ساڵی 2024ەوە ئەندامی Natoیە.
totalförsvar
ئەگەر پێویست بکات، دەبێت هەموو دانیشتووانی نێوان 16 تا 70 ساڵ یارمەتی بەرگریکردن لە سوید بدەن. ئەمە پێی دەوترێ totalförsvarsplikt (ئەرکی بەرگریی گشتی، ئەرک ئەو شتەیە کە کەس دەبێت بیکات). بەرگریی سەربازی و مەدەنی پێکەوە پێیان دەوترێ totalförsvar (بەرگریی گشتی).
بەرگریی سەربازیی سوید بریتییە لە Försvarsmakten (هێزە چەکدارەکانی سوید)، بە یەکخستنی سوپای وشکانی، سوپای دەریایی و هێزی ئاسمانی. ئەرکی Försvarsmakten پاراستنی سەربەخۆیی و خاکی سویدە، واتە ناوچەی وڵاتەکە. سەرباری ئەمە، دەبێت ئامادە بێت بۆ چالاکیی نێودەوڵەتی، واتە ئەرک لە دەرەوەی وڵات.
värnplikt (خزمەتی زۆرەملێی سەربازی) بۆ هەموو هاوڵاتییە سویدییەکان جێبەجێ دەبێت، ژن و پیاو، ئەوانەی تەمەنیان گەیشتووەتە 18 ساڵ. värnplikt بە وەڵامدانەوەی پرسیار و تاقیکردنەوە دەستپێدەکات. پاشان ئەوانە هەڵدەبژێردرێن کە دەبێت ڕاهێنانی بنەڕەتیی سەربازی بکەن. تەنها بەشێک لە کۆتاییدا ئەم ڕاهێنانە دەکەن.
بەرگریی مەدەنی
لە بەرگریی مەدەنیدا، دەبێت خەڵکی زیاتر لە سوپا ئامادە بن بۆ هەڕەشە و بارودۆخی سەخت. کۆمەڵگا، بۆ نموونە قوتابخانە، شوێنی کار و چاودێریی تەندروستی، دەبێت تەنانەت لە کاتی جەنگ یان قەیرانیشدا کار بکات.
Försvarsmakten دەبێت هەم بەرگریی سەربازی و هەم بەرگریی مەدەنی بەهێزتر بکات. بەم شێوەیە کۆمەڵگا باشتر دەتوانێت بەرامبەر هەڕەشەکان بوەستێتەوە. totalförsvarێکی بەهێزیش دەبێت ترسێنەر بێت، واتە وا بکات ئەوەی دەیەوێت هێرش بکاتە سەر سوید نەوێرێت.